Hing ang amăng hrơi: 16/5/2021

VOV4.Jarai-Djuai ania Mnông dŏ mơ̆ng đưm laih ƀơi kual Dap Kơdư, hơmâo gru grua hiam phara biă mă. Amăng anun, hơmâo tơlơi phiăn ngă yang pơpŭ drơi jăn kơ sa čô mơnuih jing sa tơlơi ngă yang yom mơ̆ng djuai ania Mnông Lak, tơring čar Dak Lak, lăi pơthâo tong ten gru grua hiam djuai ƀiă, hơmâo tơlơi gơgrong yom amăng tơlơi hơdip rĭm čô mơnuih hăng plơi pla.

Tơlơi ngă yang pơpŭ ƀudah pih drơi jăn yom biă mă pơjing rai sa gru grua hiam đưm mơ̆ng djuai ania Mnông. Rơnoh yom gru grua hiam anun lĕ ngă yang pơpŭ kơ drơi jăn sa čô mơnuih mơ̆ng anet truh kơ prong, tha rơma hăng truh djai brŭ glăi hăng lŏn mơnai, glai klô, anih hơdip jum dar mơnuih mơnam; laih dơ̆ng lăi pơthâo ia rơgơi tơlơi kơhnâo, tơlơi thâo thăi, tơlơi suaih pral, tơlơi thâo pơčeh phrâo mơ̆ng mơnuih ƀôn sang djuai ania Mnông amăng tơlơi ră ruai gru phun đưm đă.

Tơlơi kiăng pơblang rơđah brơi anŏ gơgrong hăng anŏ tŭ yua mơ̆ng tơlơi ngă yang pơpŭ kơ drơi jăn pơdjơ̆ nao amăng tơlơi hơdip mơda rĭm čô mơnuih amăng plơi pla. Pơdah rai tơlơi tŭ yua anun lĕ ngă yang : ngă yang dơ̆ng mơ̆ng dŏ pi kian, truh ngă yang ƀhet amăng tơngia ană nge, ngă yang pơdŏ rơkơi bơnai, ngă yang pih drơi jăn ƀudah ta juăt lăi pơpŭ drơi jăn suaih pral, truh ngă yang atâo mơnuih djai brŭ…kiăng rơkâo kơ bưng băi tơphă tơphai, rơnuk ngă sang, rơnang ngă hmua, hiam drơi jăn na nao.

Pô ngă yang ơi Y Tiêng Jie ƀôn Jie Yŭk, să Dak Phơi, tơring glông Lak ngă yang pơpŭ drơi jăn kơ rơkơi bơnai pô sang

Ngă yang pơpŭ drơi jăn ƀudah ngă yang pih kiăng pơpŭ tơlơi suaih pral mơ̆ng djuai ania Mnông dưi pơphun dơ̆ng mơ̆ng phrâo tơkeng rai ană nge laih anun mơ̆ng amĭ ñu pi kian jing rup rap ană mơnuih laih. Tui hăng tơlơi pơmin đưm djuai ania Mnông, hrơi blan pi kian yom biă mă, bă hăng tơlơi đăo kơnang hăng hơdôm tơlơi bơngơ̆t čang rơmang truh hrơi đih apui tơkeng ană bă hlom bom. Ăt kah hăng djuai ania Êđê, K’ho, Jarai mơ̆n…, djuai ania Mnông pơ tơring glông Lak hơmâo tơlơi kŏm yŏm kiăng huăi hơmâo tơlơi sat truh, ƀu tơphă, ngă sat răm kơ ană nge amăng kian hăng amĭ ană nge.

Pô pi kian kŏm ƀu ƀong mơnong kra, hua, krua, mrua ôh yua hŭi ană tơkeng rai sat hrup kra, hua, krua, mrua, dit rơnang ƀudah ngor đơi kah hăng kra, ƀu khin ƀong djuai añăm phun hrĕ păl ƀơi kyâo hŭi tơkeng gleh. Amăng sang anŏ, hrơi blan anai ƀu dưi pơdong sang yua hŭi gun kơ pô đah kơmơi pi kian lơ̆m đih apui. Lơ̆m ană nge dưi tơkeng rai, ƀu tŭ jum tuai đĭ sang ôh, ƀu jôk mơyut sang arăng djai brŭ, ƀu hyu glai koh kyâo, ƀu ngă hmua ôh hơdôm hrơi kŏm…kiăng ba glăi tơlơi hiam klă kơ ană nge.

Yă H’Loan Ƀuôn Dap ( H’Loan Ƀdap), Khua anom gru grua –Tơlơi pơhing tơring glông Lak brơi thâo,  mơ̆ng hrơi phrâo tơkeng truh kơ prô̆ tơdăm prăm dra ƀă tơsâo năng ai truh 16 thun, pô čơđai anun, arăng ngă yang lu wơ̆t amăng tơlơi hơdip ñu kah hăng ngă yang dor sôk; ngă yang ană nge blang mơta; ngă yang iâu anăn 7 hrơi tơdơi kơ tơkeng; ƀhet tơngia mơ̆ng 6 truh 12 thun; ngă yang uă tơgơi, čao amăng tơngia pioh čut bla bih bla, arăng ngă yang uă tơgơi hlâo, giong anun kah ngă yang čao tơngia čut bla, buh bla rơman lơ̆m ñu bă 16 thun.

Kơnong mơnuih ƀôn sang Mnông ƀơi Dak Lak hăng Dak Nông lĕ ngă yang čao amăng tơngia buh bla rơman mơ̆ng 3-4 thun mơtam. Hlâo kơ anun, lơ̆m amĭ ñu pi kian, arăng ngă yang pơgang pô pi kian kiăng yang atâo djru lăng ba ană nge amăng kian amĭ. Kiăng tŭ yap jing ană plơi pla prong laih tơdơi anai, pô čơđai anun khom găn rơgao lu wơ̆t ngă yang mơ̆ng 16 thun truh 20 thun, tơdơi kơ anun kah yap prô̆ tơdăm prăm dra ƀa tơsâo jing tơdăm dra yuh yơh, hnun kah dưi pơdŏ rơkơi bơnai.

Ană tơčô dŏ jum dar ĕp lăng ngă yang pơpŭ rơkơi bơnai ơi Y Krai Čil pơ ƀôn Jie Yŭk să Dak Phơi, tơring glông Lak

Hlâo adih, đah rơkơi, đah kơmơi Mnông pơ tơring glông Lak pơdŏ rơkơi bơnai tañ, tơdah rơgao 20 thun laih aka ƀu hơmâo sang anŏ lĕ lăng rơgao thun laih. Sa tơlơi dơ̆ng amăng tơlơi phiăn pơdŏ rơkơi bơnai djuai ania Mnông đưm pơpŭ biă tơlơi pơhiăp amĭ ama, ƀu khin pơkơđai glăi, găng glăi tơlơi amĭ ama pơtô lăi ôh, hŭi rơngiă hĭ tơlơi dưi sa čô ană, hŭi tơlơi hơtăm tơ̆i lui raih kraih čar jing mơnuih tơnap tap, ƀun rin hơmâo phung wang sang anŏ tơl abih tơlơi hơdip.

Ngă yang pơdŏ rơkơi bơnai mơ̆ng djuai ania Mnông pơ tơring glông Lak lĕ tui sa tơlơi phiăn hiam klă, pơdah rai tơlơi tơpă, hiam, gru grua khăp pap mơ̆ng djuai ania.

Pô ngă yang ơi Y Tiêng Jie, dŏ pơ ƀôn Jie Yŭk, să Dak Phơi, brơi thâo: “Tui hăng tơlơi phiăn djuai ania Mnông Gar, tơdơi kơ sa bơyan ngă hmua djop plơi pla juăt ngă yang ngui ngor yơh, đơ đa ngă yang pih drơi jăn, pơpŭ tơlơi suaih pral, kiăng bơni hơơč kơ khul yang rơbang, yang atâo ơi yă yua hơmâo lăng ba, arăng čuh un mơnŭ, čuh rơmô ƀong mơñum mơak. Amăng tơlơi ngă yang anai, ngă yang pơdŏ rơkơi bơnai yơh arăng gleng nao hloh, hơmâo wơ̆t tơlơi ngă yang djă noa kông gông nao rơbưn, ngă yang mơak pơ sang đah kơmơi dra  hăng ngă yang pơ sang gah tơdăm rơkơi”.

Mah tơlơi ngă yang mơak dua bơnah kơnung djuai, sang anŏ pơphun hrup soh samơ̆ hăng mơnuih djuai ania Mnông tơlơi anai sit mơ̆n ƀu rơbêh ôh, yua dah kiăng pơtă pơtăn kơ dua čô todăm hăng dra jing rơkơi bơnai laih thâo dŏ dong ƀong huă, hơdip mơda hiam klă, tơpă hnong, puăi tlao mơak hăng sang anŏ, phung wang añang kor, mơnuih ieo gah. Sa tơlơi djơ̆ hrom lĕ hơdôm tơlơi ngă yang arăng prăp rơmet tong ten biă mă, mơnong ƀong huă, rơmô kơbao un mơnŭ čuh ƀong ăt hơmâo mơ̆n tơlơi kŏm yŏm kiăng kơ khul rơkơi bơnai anun pơdŏ mơak, rơnuk rơnua na nao.

Ăt kah hăng Mnông plơi pla pơkŏn mơ̆n, tơlơi pơdŏ rơkơi bơnai djuai ania Mnông djă jă gru kơnung djuai amĭ; gah sang anŏ kơnung djuai đah kơmơi pô gơgrong phun. Samơ̆, tơdah djuai ania Êđê, K’ho, Čuru thơ đah kơmơi pô pơphun nao tơña pơkôl, gah djuai ania Mnông lĕ gah đah rơkơi pô nao tơña.

Pơpŭ kơ mơnuih tha rơma sa tơlơi hiam  gru grua đưm klă djop djuai ania kual Dap Kơdư, amăng anun djuai ania Mnông. Ƀing tha rơgao 60 thun laih, dưi ngă yang pơpŭ pih drơi jăn truh tơnŭk. Ƀu kah hăng Mnông dŏ pơ anih pơkŏn ôh, ngă yang pih drơi jăn pô tha truh rơnŭk kơnong sa wơ̆t, mơnuih ƀôn sang tơring glông Lak, ană kơčua pô ngă yang hlâo, giong anun, ƀing ană tŏ tui pơkŏn dơ̆ng ngă yang. Hrơi mông ngă yang giong hơpuă yuă pơdai kơtor giong amăng blan 11 truh kơ blan 1 thun tơdơi akŏ thun. Sit tha rơma djai đuăi ăt ngă yang atâo gah djuai ania Mnông ngă tong ten biă mă.

Ră anai, yua bơbeč djơ̆ ku gru grua phrâo, tơlơi bơwih ƀong huă mơnuih mơnam djuai ania Mnông pơ tơring glông Lak hơmâo lu tơlơi bơblih laih, tui hăng anun, tơlơi ngă yang pih drơi jăn pơpŭ kơ tơlơi suaih pral ăt pơphun lăp djơ̆ hăng tơlơi gêh gal sang anŏ. Khă tui anun, rơnoh yôm gru grua hiam đưm, pơdah rai pran jua đăo kơnang hiam klă, tơlơi gum pơgôp djuai ania amăng plơi pla.

Mơ̆ng anun djru kơ djop mơnuih găn rơgao tơlơi tơnap tap, bơngơ̆t bơngañ hning rơngôt amăng tơlơi hơdip mơda, hrơi mông bơblih đĭ tui, prong tui ană mơnuih truh kơ pơdŏ rơkơi bơnai, tơkeng ană bă truh tha rơma djuai đuăi. Yua kơ anun, kiăng thâo hluh tong ten biă mă tơlơi phiăn ngă yang pơpŭ drơi jăn, ngă yang pih djuai ania Mnông dưi djă pioh na nao, pơgôp hrom gru grua hiam đưm, pơtô tơlơi pơmin pran jua hiam klă kơ rĭm čô mơnuih. Djuai ania Mnông kiăng biă mă tơlơi djru hrom djă pioh gru grua hiam đưm, tơlơi pơpŭ hiam kơ tơlơi hơdip ană mơnuih. Biă mă ñu djuai ania Mnông lăi hrom, djuai ania Mnông  ƀơi tơring glông Lak ăt hnun mơ̆n.

Nay Jek: Pơblang

ČRUAI PƠHIĂP DJUAI ɃIĂ VOV4 KUAL DAP KƠDƯ
Anih ngă bruă: 19 A Lê Duẩn, plơi prong Ƀuôn Ma Thuột, tơring čar Dak Lak, Việt Nam
Khua git gai: Vũ Hải  Định
Kơ-iăng Khua git gai: Ngô Quang Khương