Tăng ngăn hâi: 1/12/2021


 

VOV4.Xơ Đăng - Tamo xua têa nŭm nheăn pro ai hên tơdroăng, tung mê ai tơdroăng ki tơdjâk troh mâ môi tiah: pơreăng (Glô-côm) Glocom, mâ ôh tá xáu hlo ƀă ki rơ-iêo má môi cho châi a kơtôu mâ xua nŭm nheăn. Kố cho xiâm kối ki pro chiâng plôm mâ a mâu ngế ki tro pơreăng nŭm nheăn. Tơdroăng ki vâ tối cho: Châi a kơtôu mâ nŭm nheăn gá iâ hlo mâu tơdroăng, mêtroh drêng ‘nâi mê hiăng râ. Pó vâi krâ nhŏng ƀă pú hmâ.

 

Pơreăng  châi tung mâ xua ing pơreăng nŭm nheăn gá ôh tá pro ăm pin châ‘nâi nhên, tơ’nôm ƀă tơdroăng ki ôh tá vâ hmâng dêi ngế ki tro pơreăng, mê pơreăng kố bu châ ‘nâi drêng mâ hiăng ôh tá xáu hlo xếo ah. Tiô hriăn ngăn dêi Hngêi pơkeăng pơlât Mâ Dak Lak, pơreăng châi tung mâ xua ing tro pơreăng nŭm nheăn gá troh dâng 40% tung tâi tâng kơxô̆ ngế ki tro ƀă pơreăng châi tung mâ drêng lăm troh khăm a hngêi pơkeăng, tung mê dâng 5% ngế ki tro a hneăng ki hiăng râ, ai tơdroăng pơkâ pơlât vâ pơlât ƀă rak vế ăm mâ ngăn.

Tiô mâu ƀok thái pơkeăng kơvâ pơlât mâ, pơreăng pro ‘mêi tung mâ xua ing nŭm nheăn cho tơdroăng ki tơdjâk ‘mêi troh mâu troăng mơheăm tung mâ xua pơreăng nŭm nheăn. Pơreăng châi tung mâ xua ing nŭm nheăn dế rế hía rế tâk, ƀă kố cho pơreăng ki rơ-iêo má môi, hmâ trâm hlo a mâu ngế ki tro pơreăng nŭm nheăn châ dâng 1/3 kơxô̆ ngế tro pơreăng nŭm nheăn. La kơlo ki pro hơ’lêh phá tơ-ê, kô ai tơdroăng pơkâ séa ngăn ăm ngế ki tro pơreăng ôu pơkeăng lơ pâk pơkeăng vâ rak tơniăn ăm tơdroăng ki xáu hlo ăm ngế ki tro pơreăng.

Jâ Nguyễn Thị Trinh, ối a cheăm Dak Phơi, tơring Lak, kong pơlê Dak Lak dế pơlât ‘na tơdroăng ki châi tung mâ xua nŭm nheăn a Hngêi pơkeăng pơlât mâ, ăm ‘nâi: jâ tro pơreăng nŭm nheăn hiăng lối 10 hơnăm kố, gá chiâng tơdjâk troh mâ, tung mê gá pro rế ‘mêi troh kuăn ngé ƀă pơreăng châi tung mâ xua ing nŭm nheăn. Apoăng, mâ ôh tá xáu hlo, châi tung mâ, hlo môi tiah ai rối kơneăng a mâ ƀă hên ki ê la tơmiât xua hơnăm hiăng hên mê roê tŭm pơkeăng lĕm ‘na mâ ôu la ôh tá hlo chía. Lăm khăm ƀok thái pơkeăng kơvâ pơlât mâ mê nếo ‘nâi tro pơreăng nŭm nheăn hiăng troh ki râ ó:

 “Hmâ roê pơkeăng hmâng vâ, pơkeăng tiê tung mâ, túa pơkeăng ki ai mơngiơk ngiât, mơngiơk bông xuân ôh tá hlo chía. Drêng gá hiăng râ mê drêng riu koi xông tâng mê mâ ôh tá xáu hlo, châi, hêng vâ hêa la ôh tá lo hêa ƀă châi sap ing kơtôu mâ chu troh a keăng, châi ó khât yoh”.

Ƀok thái pơkeăng chuyên khoa I Nguyễn Thị Minh Hải, Khoa Glocom, êi bồ đào, Hngêi pơkeăng pơlât mâ Dak Lak ăm’nâi: châi tung mâ xua ing nŭm nheăn ai hên tơdroăng, ƀă ki rơ-iêo. Má môi, ngế ki ro pơreăng nŭm nheăn kô ai sap ing 5 troh 10 hơnăm mê kô tro pơreăng ki ôh tá xáu hlo mâ xua ing pơreăng nŭm nheăn cho sap ing 50 troh 60%; sap ing 10 troh 15 hơnăm mê kơxô̆ ngế tro pơreăng ki ôh tá xáu hlo xua ing pơreăng nŭm nheăn ai 80 troh 90%;

Má péa, cho ‘na tơdroăng ki hbrâ mơdât tro troăng mơheăm dêi ngế ki tro pơreăng, tâng tung pơla hiăng ton la ngế ki châi mê ôh tá hbrâ mơdât tro troăng mơheăm kô tơdjâk troh tâ pơreăng ôh tá xáu hlo xua ing tro pơreăng nŭm nheăn rĕng tâ ƀă kô hơ’lêh rĕng râ tâ;

Má pái, cho mâu tơdroăng ki tơdjâk troh mâu tơdroăng châi tamo môi tiah: Kơtêi kơtâu têi, châi kơkốu; ôh tá ai mơheăm; tung pơla ngế ki châi mê dế mơ-êa, kố cho rôh ki chiâng pro tro pơreăng ôh tá xáu hlo mâ xua ing tro pơreăng nŭm nheăn tâk 3 troh 4 xôh. Ƀok thái pơkeăng chuyên khoa I Nguyễn Thị Minh Hải – Kơvâ pơlât Glocom, êi kơtôu mâ, Hngêi pơkeăng pơlât Mâ Dak Lak ăm ‘nâi:

 “Ai môi tơdroăng ki kal mê cho ngế ki tro pơreăng ngăn ôh tá xáu hlo,  mâu péa ngăn gá môi tiah chĭng iăng, chong lơ trâu kơ’hlong kơhlăng tâng ngăn ngi ‘nâi mâu chư hlo gá tơkŭm môi tíu, chiâng kŭn lơ hơ’lêh mơngiơk. Drêng hlo mâu tơdroăng ki mê kal athế lăm khăm hlối. Mâu tơdroăng ki pin hlo mê maluâ ôh ti xê ngế ki tro pơreăng mê xua ing tro pơreăng nŭm nheăn a kơtôu mâ la mâu tơdroăng ki kố kal vâ ngế ki tamo mê lăm khăm ƀă rĕng châ ‘nâi pơreăng, tơdroăng pơkâ kô tơƀrê tâ.

Châi tung mâ xua ing tro pơreăng nŭm nheăn gá iâ mơhno tơdroăng ki ăm pin ‘nâi, malối cho tung pơla apoăng ngế ki tro pơreăng ôh tá hlo mâu tơdroăng ki klâi vâ tơbleăng pin hiăng tro pơreăng châi tung mâ xua ing tro pơreăng nŭm nheăn. Ki hên mâu ngế ki tro pơreăng cho xua ing tơdroăng ki ôh tá vâ hmâng mê drêng ‘nâi hiăng râ, mâ ngăn ôh tá xáu hlo, ngăn kong kế chĭng iăng, tơvê tơvĕng, lơ ôh tá chiâng kơnó. Drêng kơtôu mâ hiăng tro tơdjâk mê chiâng pro pá ăm tơdroăng pơlât, tơdjâk ivá châ chăn, tơdroăng rêh ối dêi ngế ki tro pơreăng mê ối cho tơdroăng pá puât ‘na cheăng kâ. Ƀok thái pơkeăng Nguyễn Thị Minh Hải ăm ‘nâi tơ’nôm:

Pơreăng nŭm nheăn cho pơreăng ki ôh tá kâi pơlât prêi mê tơdroăng ki pơlât ‘na pơreăng tơdjâk troh mâ cho môi tơdroăng ki pơlât ton xŏn ƀă athế ai hâi khế pơlât ton mê nếo tơƀrê ăm ngế ki tro pơreăng ƀă tơdjuôm a mê ngế ki tro pơreăng mê athế pơlât tơniăn troăng mơheăm veăng kum ăm tơdroăng ki châi a mâ châ tơniăn tâ”.

Vâ hbrâ mơdât mâu tơdroăng ki tơdjâk troh mâ xua nŭm nheăn pro mê pin kal pro tro tơdroăng ki pơlât nŭm nheăn ‘na tơdroăng ki ôu pơkeăng, tơdroăng kikâ ôu ƀă tơdroăng pơtâp ivá; kal rĕng châ ‘nâi ƀă pơlât tro mâu tơdroăng pơlât pơreăng ƀă tơdroăng môi tiah kơtêi kơtâu têi, ôh tá tơniăn ‘na rơdâ tung mơheăm; kal ai tơdroăng ôu kâ tơtro, kơdroh tơdroăng ki xúa trếo kôl, ôu hât, ôu drôu ƀiê̆r ƀă hên ki ê. Ƀă ki kal má môi cho athế lăm khăm mâ pái khế môi xôh vâ rĕng ‘nâi, teăm pơlât tơdrêng mâu tơdroăng ki tơdjâk troh mâ ƀă pơreăng nŭm nheăn, malối cho tơdroăng ki hiăng hơ’lêh ‘na châi tung mâ xua nŭm nheăn. Ƀă ngế ki tro pơreăng nŭm nheăn tuyp 1 mê tâng khăm hrá má môi rôh apoăng cho 1 hơnăm môi xôh; ƀă ngế ki tro pơreăng nŭm nheăn tuyp 2 mê athế lăm khăm rôh apoăng klêi kơ’nâi ‘nâi tro pơreăng nŭm nheăn ƀă khăm iâ hlái 1 hơnăm 1 xôh.

Châi mâ xua ing nŭm nheăn pro, Troăng mơheăm to lơ ôh tá tơniăn cho ki xiâm khoh pro chiâng châi a tung mâ . Ki xiâm gá xua ai mâu troăng mơheăm ki nếo, ôh tá chói hlo pro lo mơ-heăm tung dế xiâm mâ, pơtong tung mâ, ƀă rong râ tung dế mâ, pro ‘mêi troh xiâm mâ. Tâng ôh tá châ pơlât lơ hrá pơlât drêng tơdroăng châi mâ ki pro chiâng nŭm nheăn hiăng a roh ki ó kô pro plôm mâ. Tơdroăng tơpui tơno kơ’nâi kố pơla ngế chêh hlá tơbeăng ƀă ƀok thái pơkeăng Nguyễn Thái Hà - Ngế pơkuâ hngêi pơkeăng Mâ Dak Lak  kô tối nhên mâu tơdroăng ki tơdjâk troh tơdroăng châi tung mâ.

-Ô ƀok thái pơkeăng, tơdroăng châi  tung mâ ki pro chiâng nŭm nheăn oh tá ăm ‘nâi nhên tơdroăng ki châi apoăng, tiah mê ngế ki châi mê pro ti lâi vâ ‘nâi tơná hiăng tro tơdroăng châi tung mâ ki pro chiâng nŭm nheăn?

Ƀok sĩ Nguyễn Thái Hà:‘’Tơdroăng châi mâ ki pro chiâng nŭm nheăn cho môi tơdroăng châi tung mâ, kơ’nâi 5 hơnăm ngế ki châi tung mâ ki pro chiâng nŭm nheăn apoăng ăm ‘nâi châi tung mâ ki pro nŭm nheăn. Drêng ngế ki mê hiăng châi tung mâ ki pro nŭm nheăn cho mâ rế oh tá xáu hlo, ngế ki mê ngăn tá hlo hleăng, ngăn tơmeăm chiâng phá tơ ê hía, ôh tá tơdah, drêng mê ngế ki mê thế lăm khăm ƀok thái pơkeăng kơvâ pơlât mâ vâ châ khăm dêi tơdroăng châi tung mâ ki pro chiâng châi nŭm nheăn vâ rĕng teăm pơlât “.

-Ô ƀok thái pơkeăng, ƀok thái pơkeăng ăm ‘nâi ti lâi tơdroăng châi nŭm nheăn chiâng prochâi tung mâ? Tơdroăng ki  pro chiâng châi tung mâ mê ga ti lâi?

Ƀok sĩ Nguyễn Thái Hà:“Tơdroăng châi tung mâ ki pro chiâng nŭm nheăn cho môi tơdroăng châi tung mâ ki tơdjâk troh pro rong râ mâu troăng mâ ki ku kŭn tung châ kuăn mơngế pin, tung mê ai mâu troăng mơheăm mâ ki ku kŭn a tung mâ gá pro pơ’lêh mâu kế ki vâ mơjiâng chiâng mơheăm rơtâ tá mâu troăng mơheăm ku kŭn, pơ’lêh ki vâ mot tung mâu troăng mơheăm ku kŭn ƀă ga pro chiâng ôh tá ai ô-xy dêi kơtôu tâ tá mâ  xua mê gá pro tâk kế ki vâ ai troăng mơheăm ku kŭn dêi tung mâ ƀă mâu troăng mơ-heăm ki nếo ai mê kô tơ’lêi pơchêh, gá pro chiâng lo mơ-heăm tung mâƀă klêi mê tung pơla chiâng ai troăng mơheăm ki ku kŭn lo mơheăm, pro chiâng ai môi tiah mâu kơxái mơheăm ku kŭn tơkŭm ƀă pro ăm tung mâ chiâng châi. Ki má mơ’nui dêi tơdroăng châi tung mâ ki pro chiâng nŭm nheăn cho tơdroăng lo mơheăm tung mâ ƀă pro êi, pơtong tung mâ.

-Tơkéa vâ tối cho ngế ki châi tung mâ ki pro chiâng nŭm nheăn kô chiâng plôm tung dế mâ. Mê hôm chiâng pâ pơlât ki pro plôm mâ há ô ƀok thái pơkeăng?

Ƀoksĩ Nguyễn Thái Hà:A ngế ki ai tơdroăng châi nŭm nheăn mê ki rơbông tung kloăng mâ kô hlo hên tâ ƀă kô rĕng ‘nâi tâ, xua mê kal thế pâ pơlât mâ rĕng drêng ôh tá xáu hlo a mơngế ki ai tơdroăng châi nŭm nheăn. Pakĭng mê drêng pâ pơlât mâ xua ôh tá xáu hlo kô kum ăm ƀok thái pơkeăng cheăng kơvâ ‘na pơlât mâ châ séa ngăn tung mâdêi ngế ki châi nŭm nheăn vâ châ nâi mâu tơdroăng rong tung mâ ƀă rĕng teăm châ pơlât.

-Ô ƀok thái pơkeăng, tuá pơlât vâ kơdroh tơdroăng ki châi mâ pro chiâng châi nŭm nheăn mê cho ki klâi?

Ƀoksĩ Nguyễn Thái Hà:“Tơdroăng châi tung mâ ki pro nŭm nheăn cho tơdroăng châikơvâ Nội khoa xua mê ngế ki châi thế rak vế pêi pro tro tơdroăng pơlât nội khoa ‘na châi nŭm nheăn tiô hnê mơhno dêi ƀok thái pơkeăng ‘na pơkeăng ôu pơlât ‘na kâ ôu tơmeăm, khăm ngăn troăng mơheăm i krâu vâ kơdroh tơdroăng ki pro châi mâ ki pro chiâng nŭm nheăn. Pakĭng mê kal thế tơrŭm ƀă ƀok thái pơkeăng pơlât kơvâ ‘na mâ vâ khăm séa ngăn tơdroăng châi nŭm nheăn rĕng tâ, malối cho a pơla klêi kơ’nâi 5 hơnăm ‘nâi tơná tro châi a mâ há lơ ôh vâ mơdât ki pro rế râ dêi ngế ki châi vâ rak ăm dêi mâ lĕm.

-Mơnê kơ ƀok thái pơkeăng!

Kim Oanh - Đình Thi chêh

Gương - Nga tơplôu ƀă tơbleăng

BÂNG RƠKONG KHU KUĂN NGO KƠPONG TÂY NGUYÊN 

Tíu ối-pêi cheáng: 19A Lê Duẩn-Pơlê kong kơdrâm Buôn Ma Thuột, kong pơlê Dak Lak 
Kăn
 xiâm: Vũ Hải Định