Ngai lơi kung tam gơl mờ bơsir pa: 27/6/2022

VOV4.K’ho- Neh bơh jŏ, cau M’Nông tàm bàr pe ƀòn tàm càr Dăk Nông dê geh bơta gĭt gơ̆p jơi nòi, cau pròc mhàm tờm mờ làng bol tàm càr Mondulkiria, lơgar Campuchia. Bal mờ bơta niam chài ndrờm gơ̆p bal, ală broă lơh lòt còp cau pròc mhàm, kă bro phan bơna bơh làng bol dê 2 gah dê neh gơ gơs là dang che tàm bơrkuăt bal, pơgồp bơnah sơlơ lơh niam rlau tai bơta tam klăc, gĭt gơ̆p lơh bơyô bal đah 2 càr: Dăk Nông mờ Mondulkiri đơs is mờ 2 jơi bơtiàn Việt Nam mờ Campuchia đơs bal.

Tây Nguyên neh mŭt tàm kàl mìu. Tiah nhàr lơgar Thuận An, kơnhoàl Dăk Mil, càr Dăk Nông soh tàm să he bềng bơta tơlir niam bơh ơning ơnàng kơphê, tiêu mờ ală bơta chi sa plai dê. Là cau pơgru neh rê rlô lơh broă, pah ngai, mò H’Plơ, cau M’Nông kung gam lòt lơh mìr lơh sre bal mờ oh kòn sơl. Kơcho tê tus hờ đah lơgar Campuchia, mò pà gĭt, hơ̆ là ƀòn lơgar tờm, gơwèt xã Bu Sra, kơnhoàl Pechr Chenda, càr Mondulkiri.

Nam 1970 tŭ tòm 10 sơnam, mò H’Plơ bal mờ hìu bơnhă lòt tus lơgar Việt Nam ơm kis, bơsram sră mờ gơ gơs là cau pơgru cau M’Nông bơh sơnrờp tàm ƀòn Sar Pa, xã Thuận An, kơnhoàl Dăk Mil, càr Dăk Nông. Tŭ neh rê rlô lơh broă, mò H’Plơ pơn jăt tai geh pồ lơh Ƀí thư Ci ƀộ, mơkung là Kwang ătbồ Ƀan Mặt trận ƀòn Sar Pa. Ờ mìng lơh gơs niam kơnòl broă, mò gam ai jơh nùs jơh tồr tàm broă lơh nàng sền gàr bơhiàn niam chài krơi is bơh yau bơh kòn cau he dê, bơh broă bơto yal wơl bơta niam chài cing mồng, tàñ ồi yau, đơs pơnđik, mờ geh dờp là cau chài jak ngan. Jăt mò H’Plơ đơs, bơta niam chài bơh cau M’Nông dê tàm càr Dăk Nông geh bơta ndrờm bal mờ làng bol ơm tàm lơgar Campuchia ne. Mò H’Plơ, đơs: Rài kis làng bol cau M’Nông dê tàm Việt Nam mờ làng bol cau M’Nông dê tàm đah lơgar Campuchia ne, bè broă lơh sa ơm kis mờ phan soh bơh yau kung ndrờm gơ̆p bal sơl. Pơnyơu bè àu kòn cau, sơpền ồi ntròñ ndrờm bal lơm. Khi tàñ biài kòn cau, rùp sềr bơka tềng ồi bè cau M’Nông he tàm do sơl; mìng krơi là khi đơs gơlơh kơn jơ̆ rlau, ai cau M’Nông tàm do den đơs nggờc rlau. Cau M’Nông tàm do là cau M’Nông Preh, ai M’Nông tàm Campuchia là M’Nông Biêp.

Bè hơ̆, là cau Việt Nam jơi lơgar Campuchia, neh uă dơ̆ rê còp ƀòn tờm, bơta kah bơh mò dê tàm ală dơ̆ lòt còp hơ̆ là bơta lơi, ơ mò?       

Hơ̆ là nùs nhơm bơh 2 dà lơgar dê; đah ne lơgar Campuchia, đah do lơgar Việt Nam. Kah sùm kir sơnrai dùl dơ̆ añ lòt còp, làng bol pà añ in ồi kòn cau jăt bơhiàn cau M’Nông đah ne dê. Khi gam pà bơklau añ in dùl blah àu mờ dùl nơm mpha kòn cau. Tơnơ̆ do, añ pơn jăt tai lòt còp, añ kung cèng jăt bal uă phan pà nàng tơngŏ nùs nhơm. Hơ̆ là kòi phe, phan sa, bè: ka rĭ, boh, ƀòk ngòk, ală bơta phan tĕ bơh yau. Làng bol đah ne gam kal ke rlau mờ he đah do. Mờ nùs nhơm mờ geh phan bơna den tŭ lơi kung dong kờl bal; dilah geh phan pà den pà phan; geh tŭ là gam pà bal rơpu kơnrồ, geh priă den he ai priă.

Ồng Y Lót, Kwang ătbồ ƀòn Bu Dăk, xã Thuận An, kơnhoàl Dăk Mil, càr Dăk Nông pà gĭt: bơta gĭt gơ̆p jơi nòi cau pròc mhàm tờm bơh cau M’Nông dê mờ cau lơgar Campuchia geh bơh jŏ rài ngan. Bàr ƀòn Bu Dăk mờ Sar Pa tŭ do geh rlau 150 hìu làng bol geh bơta gĭt gơ̆p jơi nòi hìu bơnhă bal mờ làng bol tàm kơnhoàl Pechr Chenda, càr Mondulkiri. Broă lòt rê, còp rwàng, tìp măt lơh kwèng bal bơta niam chài, tàm pơgơl phan kă bro bơh làng bol dê sùm geh anih lơh broă geh gơnoar tàm tiah nhàr lơgar ai tơl bơta ƀươn. Kwang ătbồ ƀòn, ồng Y Lót, đơs nền nùs nhơm tam klăc bơh làng bol 2 đah tiah nhàr lơgar Việt Nam mờ Campuchia ngai sơlơ tam klăc rlau, đềt mềr rlau, dong kờl bal bơtàu tơnguh lơh sa- mpồl bơtiàn mờ sền gàr tiah nhàr lơgar ring lơngai, lơh bơyô bal. Ồng Y Lót, đơs: Bơta gĭt gơ̆p đah làng bol tàm đah lơgar Campuchia mờ cau M’Nông tàm đah do geh bơh yau rao, mờ ờ gŏ di là pa geh tŭ do ờ, nùs nhơm niam bơnĕ ngan, ngan là tơngŏ bơta tam klăc bal. Mìng kờñ geh jơnau yal bè bơta muăt jrùm, chơ̆t jê, ñô bau, làng bol 2 gah rơcăng lòt còp bal mờ gơ̆p. Mờ broă bơtàu tơnguh lơh sa kung bè hơ̆ sơl, 2 gah geh bơta tàm cribơyai bal bè chi tam, bè kau su, kơphê, tiêu. Bàr gah ndrờm tàm cribơyai, lùp bơsram bal bè lơh broă lơh sa. Đah ne bơta lơi niam, geh mờng chài rlau den bơto pơlam đah do in. Ală nam lài, cau đah lơgar Campuchia ờ hềt geh tờm plai màk, cau M’Nông đah do gĭt tam mờ tăc bro geh, den tàng bơto pơlam làng bol đah ne in tam geh cồng nha ngan. Ai cau M’Nông đah do geh Đảng, Dà lơgar sền gròi, geh lơh bal tàm hợp tak xã, mpồl cau lơh broă sa bơto pơlam bơta chài tam phan, tơnơ̆ hơ̆ bơto pơlam wơl ai làng bol tàm đah ne in. Tŭ do, làng bol đah ne lơh sa bơtàu tơnguh ngan.

Ồng Y Yăm là cau kra ƀòn nting tơngkah oh kòn kòn sau sền gàr bơhiàn niam chài bơh yau kòn cau dê

Ồng Y Yăm, kra ƀòn Bu Dăk, xã Thuận An nam do neh rlau 90 sơnam mơya kung gam ngac ngar ngan sơl. Pơ ùr ồng dê là mò U Druynh, nam do mờr 90 sơnam, kung là cau chài ngan tàñ ồi yau, là cau chài tàñ ồi yau jŏ sơnam ngan rlau jơh tàm xã Thuận An. Tŭ ru broă, mò kung gam sùm tàñ ală pang chèu, pang ồi nàng lơh phan kir sơnrai, mơkung bơto yal wơl ai rơnàng kơnòm să in, prăp gàr bơhiàn niam chài krơi is kòn cau dê. Ồng Y Yăm, kra ƀòn Bu Dăk đơs, bơta gĭt gơ̆p jơi nòi pròc mhàm bơh cau M’Nông dê tàm Thuận An mờ làng bol đah lơgar Campuchia neh geh bơh jŏ rài ngan. Bulah ơm kis tàm 2 dà lơgar krơi is, mơya rài kis niam chài là ờ gŏ tam gơl; làng bol kung gam sền gàr sùm nùs nhơm tam klăc bal, nàng bơ̆t bơtàu tiah nhàr lơgar ring lơngai gĭt gơ̆p lơh bơyô mờ bơtàu tơnguh. Ồng Y Yăm, kra ƀòn Bu Dăk, đơs: Lài do, ờ hềt bơtờp kòp Kovid-19 den pah tŭ geh cau kòp tê jê să halà ñô bau, làng bol 2 đah sùm lòt còp rwàng bal. Pah tŭ geh broă lơi kwơmàng, làng bol ờ gơtùi lời ờ tài bơh nùs nhơm kung gam prăp gàr sùm bơh rài yau tus tŭ do. Mờ tơnơ̆ do kung bè hơ̆ sơl, oh kòn, kòn sau ờ gơtùi lơh roh tĕ nùs nhơm làng bol, jơi nòi oh mi 2 đah dê. Oh kòn kòn sau tơnơ̆ do pal sùm lòt rê, còp rwàng bal mờ gơ̆p. Bè hìu bơnhă añ, geh oh kòn kòn sau ơm tàm ƀòn Bu Sra, kơnhoàl Pechr Chenda kis hờ đah hơ̆ bơh nam 1985 kung gam tàm lùp tàm còp sơl, lòt còp rwàng bal mờ gơ̆p sùm. Jơi nòi ơm tàm đah lơgar gơp bơyô ờ gơtùi lời sơrbì nùs nhơm cau pròc mhàm tờm. Jơh ală broă lơh pơrjum lơh yàng ñô sa bơta niam chài bơh yau jăt bơhiàn mờng kwèng cau M’Nông dê gam gàr bè rài yau sơl.

Bơta gĭt gơ̆p jơi nòi cau pròc mhàm đah cau M’Nông tàm càr Dăk Nông mờ làng bol tàm càr Mondulkiri geh bơh jŏ rài kung gam geh gàr sùm bơh rài do tus rài ndai. Ală broă lơh lòt còp cau pròc mhàm, lơh kwèng bơta niam chài đah 2 gah neh gơ gơs là dang che ờ geh rùp, pơgồp bơnah sơlơ lơh niam bơnĕ rlau nùs nhơm ring lơngai, gĭt gơ̆p lơh bơyô bal tàm tiah nhàr lơgar Việt Nam mờ Campuchia.

Cau cih Quốc Học mờ Y Sưng- Cau mblàng Lơ Mu K’Yến

GAH PỜ TƠLIK JƠNAU ĐƠS DÀ KÒN CAU VOV4 TÀM TÂY NGUYÊN
Hìu lơh broă : 19A, Lê Duẩn, Buôn Ma Thuột, Daklak.
Kuang atbồ: Vũ Hải Định