Bâc t’ngay n’nâu, plêêng p’răng cơnh ta đía oih, a moó Hồ Thị Nguyệt, ma nưih Vân Kiều ăt coh vel Chênh Vênh, chr’val Hướng Phùng, chr’hoong da ding ca coong Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị công dzợ p’zay zư x’mir lêy k’noọ 1 hécta tơơm cà phê trọ p’lêê. A moó Nguyệt xay moon, l’lăm a hay, a moó công cơnh bâc đha nuôr Vân Kiều coh đâu bâc năc  choh a rong lâng ha roo ha rêê. Tu căh năl cơnh bhrợ têng liêm glăp tu cơnh đêêc pr’loọng đong a moó Nguyệt n’đhơ p’zay bhrợ têng n’đhang pr’ăt tr’mông công dzợ bâc râu zr’năh k’đhap. Pr’loọng đong a moó Nguyệt ăt đhị c’bhuh pr’loọng k’đhap bhlâng âng chr’val. Tơợ bêl cán bộ khuyến nông chr’hoong tươc p’too moon, pa choom đoọng ha moó lâng đha nuôr Vân Kiều tr’xăl muy bơr đhăm k’tiêc choh ha roo căh liêm dzang choh apêê tơơm chr’noh công nghiệp, tơơm cha p’lêê, a moó Nguyệt năc xăl k’noọ 1 hecta k’tiêc choh a rong, ha roo căh liêm dzang choh cà phê lâng bời lời. Pay đệ băn đanh, coh cr’chăl đương kía cà phê, bời lời choom pêêh pay, a moó Nguyệt choh p’xoọng prí, ổi, chrun, băn a tưch, bé t’bơơn p’xoọng zên. Xang lâh 5 c’moo p’zay bhrợ têng, tr’xăl tơơm chr’noh, acoon bh’năn, tơợ pr’loọng đha rưt k’đhap bhlâng chr’val, nâu câi pr’loọng đong a moó Nguyệt âi mă z’lâh đha rưt. A moó Hồ Thị Nguyệt xay moon:“Đươi vêy cán bộ pa choom đoọng cơnh choh lâng zư x’mir lêy tơơm chr’noh acoon bh’năn tu cơnh đêêc acu vêy pân tr’xăl. Xooc đâu pr’loọng đong cu âi z’lâh đha rưt, pa chô zâp c’moo công đhêêng cha lâng vêy râu c’bơơch đơc đươi vêy choh cà phê, bời lời.”

Anoo Hồ Văn Sâm năc muy coh apêê ngai tr’haanh ooy loom p’zay z’lâh đha rưt âng đha nuôr Vân Kiều coh vel Tà Xía, chr’val Hướng Lộc. C’moo 2013, a noo Sâm pay k’điêl lâng ăt la lay lâng bơr tr’pang têy k’gooh. Bơr dic điêl ma mông za nươr ooy 3 sào nang a rong tu cơnh đêêc ta luôn ta bhuch bâc râu. Pr’ăt tr’mông  zr’năh k’đhap lâh bêl bơr dic điêl hơnh deh 2 p’nong ca coon. C’moo 2018, pr’loọng đong a noo Sâm bơơn chr’val Hướng Lộc chơơih pay tơơp bhrợ choh troọng a xôông ting xa nay tr’xăl tơơm chr’noh liêm glăp, liêm choom, chroi đoọng t’bil ha ul pa xiêr đha rưt nhâm mâng âng chr’hoong. Anoo Sâm âi k’rong choh troọng a xôông đhị đhăm k’tiêc choh a rong. Xang k’noọ 1 c’moo, troọng a xôông âng a noo Sâm dưr liêm lâng choom pay pa câl. Hân noo tr’nơơp, xang bêl pay lơi zên đươi dua, a noo Sâm dzợ pa chô bơơn 60 ưc đồng. Anoo Hồ Văn Sâm đoọng năl:“Acu bhui har bhlâng tu bơơn chr’val chơơih pay tơơp bhrợ pr’đhang choh troọng a xôông lâng doanh nghiệp zooi đoọng zên bhrợ têng. Xang bêl p’grơơ loom dzang choh tơơm n’nâu năc lêy đơơng chô bâc lâh mơ choh a rong. Đươi vêy cơnh đêêc, pr’loọng đong cu dưr ta clơ bâc lâh a hay. C’moo 2019, pr’loọng đong cu âi zươc z’lâh đha rưt.”

Đợ apêê p’zay z’lâh đha rưt cơnh a moó Hồ Thị Nguyệt, a noo Hồ Văn Sâm ting t’ngay ting bâc coh chr’hoong da ding ca coong Hướng Hóa n’nâu. Râu đêêc đoọng lêy, c’năl âng đha nuôr acoon coh zr’lụ da ding ca coong ooy pa dưr tr’mông tr’meh âi lâng xooc r’dợ tr’xăl. T’cooh Hồ Văn Vinh, Phó Bí thư Huyện ủy Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị đoọng năl, chr’hoong vêy 19 chr’val lâng 2 thị trấn, coh đêêc 13 chr’val pa bhlâng zrnăh k’đhap lâng vêy 11 chr’val c’noong k’tiêc. Bâc c’moo ha nua, chr’hoong Hướng Hóa âi p’ghit pa zum apêê pr’đơợ đoọng xay bhrợ liêm choom apêê bh’rợ xa nay pa xiêr đha rưt. Đươi cơnh đêêc, đợ pr’loọng đha rưt coh vel đong xiêr ting c’moo. Ha dang c’moo 2016, prang chr’hoong vêy lâh 34% pr’loọng đha rưt năc tươc đâu âi xiêr dzợ k’noọ 20%. N’đhơ cơnh đêêc, bh’rợ pa xiêr đha rưt coh chr’hoong da ding cacoong Hướng Hóa coong dzợ bâc râu zr’năh k’đhap; pr’loọng đha rưt prang chr’hoong n’đhơ vêy ting t’ngay ting xiêr n’đhang công dzợ ăt đhị dal, pa bhlâng năc apêê chr’val zr’lụ ch’ngai bha dăh, vêy đhị lâh 50%; muy bơr đhị  căh âi pa dưr lưch bh’rợ âng apêê ban ngành, đoàn thể coh bh’rợ pa xiêr đha rưt; c’la đha nuôr dzợ căh âi tô p’zay z’lâh đha rưt; Bh’rợ liêm choom đươi dua pr’đơợ zooi đoọng âng apêê bh’rợ xa nay căh âi dal. X’ría c’moo a hay, bâc vel đong âng chr’hoong Hướng Hóa crêê ăt zâng ngân âng boo tuh, pr’luh cr’ay tu cơnh đêêc buôn cr’đơơng tươc rach đha rưt cớ, pa xiêr đha rưt căh nhâm mâng. T’cooh Hồ Văn Vinh moon: Đoọng pa xiêr đha rưt nhâm mâng, lâh râu t’bhlâng âng zâp câp chính quyền, râu pa zum têy âng zâp ngai năc râu t’bhlâng âng c’la ma nưih đha nuôr năc râu chr’năp bhlâng:“Coh lâh 50% năc đha nuôr acoon coh, pa zêng lêy apêê pr’loọng đha nuôr xooc đâu âi ma năl p’zay z’lâh đha rưt. N’đhơ cơnh đêêc, côngvêy bơr pêê ngai c’năl căh âi liêm zâp, dzợ đương kía ooy râu zooi đoọng âng Đảng, Nhà nước. Tu cơnh đêêc, năc râu k’đhap bhlâng. Năc muy bêl c’la ma nưih đha rưt kiêng lâng p’zay z’lâh đha rưt năc bêl đêêc apêê chính sách zooi đoọng âng chính quyền, âng Đảng, Nhà nước vêy la lua liêm choom, bh’rợ z’lâh đha rưt vêy la lua nhâm mâng./.”

Cách thoát thoát nghèo của bà con huyện miền núi Hướng Hóa

PV Alăng Lợi

Huyện miền núi Hướng Hóa nằm về phía Tây của tỉnh Quảng Trị  với hơn 50% là đồng bào Pa Cô, Vân Kiều. Huyện có 19 xã, 02 thị trấn; trong đó có 13 xã đặc biệt khó khăn; 11 xã giáp biên giới nước Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào. Cuộc sống bà con Pa Cô, Vân Kiều nơi đây còn nhiều khó khăn. Nhiều năm qua, huyện Hướng Hóa triển khai nhiều chương trình, dự án giảm nghèo bền vững bước đầu đạt được những thành tựu nhất định. Cuộc sống bà con đang dần đổi thay từng ngày với các mô hình phát triển kinh tế mang lại hiệu quả cao.Tỷ lệ hộ nghèo, cận nghèo giảm theo từng năm.

  Những ngày này, trời nắng như đổ lửa, chị Hồ Thị Nguyệt, dân tộc Vân Kiều ở thôn Chênh Vênh, xã Hướng Phùng, huyện miền núi Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị vẫn miệt mài chăm sóc gần 1 hécta cây cà phê trĩu quả. Chị Nguyệt tâm sự, trước đây, chị cũng như nhiều bà con Vân Kiều ở đây chủ yếu trồng sắn và lúa rẫy. Do không biết cách canh tác mùa vụ thích hợp nên gia đình chị Nguyệt dù cần cù lao động nhưng đời sống vẫn rất nhiều khó khăn. Gia đình chị nằm trong diện hộ nghèo khó nhất của xã. Từ khi cán bộ khuyến nông huyện đến vận động, hướng dẫn chị cùng bà con Vân Kiều chuyển đổi một số diện tích trồng lúa kém hiệu quả sang trồng các loại cây công nghiệp, cây ăn quả, chị Nguyệt mạnh dạn chuyển đổi gần 1 hécta đất trồng sắn, lúa rẫy kém hiệu quả sang trồng cà phê và bời lời. Lấy ngắn nuôi dài, trong thời gian chờ cà phê, bời lời cho thu hoạch, chị Nguyệt trồng thêm chuối, ổi, xoài, nuôi gà, dê kiếm thu nhập. Sau hơn 5 năm cần cù lao động, mạnh dạn chuyển đổi cây trồng, vật nuôi, từ hộ nghèo khó nhất xã, nay gia đình chị Nguyệt đã thoát nghèo. Chị Hồ Thị Nguyệt chia sẻ: “Nhờ cán bộ hướng dẫn cách trồng và chăm sóc cây trồng vật nuôi nên tôi mới mạnh dạn chuyển đổi. Hiện nay gia đình tôi đã thoát nghèo, thu nhập hàng năm cũng đủ ăn và có cái để dành, để tiết kiệm nhờ từ cà phê, bời lời.”

Anh Hồ Văn Sâm là một trong những tấm gương tiêu biểu về nghị lực thoát nghèo của đồng bào Vân Kiều ở thôn Tà Xía, xã Hướng Lộc. Năm 2013 anh Sâm lập gia đình và ra ở riêng với hai bàn tay trắng. Hai vợ chồng sống dựa vào 3 sào rẫy sắn nên luôn thiếu trước hụt sau. Cuộc sống chật vật hơn khi hai vợ chồng chào đón hai đứa con. Năm 2018, gia đình anh Sâm được xã Hướng Lộc chọn làm mô hình thí điểm trồng cà gai leo theo chủ trương chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp, hiệu quả, góp phần xóa đói giảm nghèo bền vững của địa phương. Lĩnh hội kiến thức từ các lớp tập huấn và tìm tòi thêm từ các phương tiện thông tin đại chúng, anh Sâm mạnh dạn đầu tư  trồng cây dược liệu cà gai leo trên đất rẫy sắn. Sau gần 1 năm, cây cà gai leo của anh Sâm sinh trưởng tốt và cho thu hoạch. Vụ đầu tiên, sau khi trừ chi phí, anh Sâm còn thu được 60 triệu đồng. Anh Hồ Văn Sâm cho biết:Tôi rất phấn khởi vì được xã chọn làm mô hình thí điểm trồng cà gai leo và doanh nghiệp hỗ trợ kinh phí thực hiện mô hình. Sau khi mạnh dạn chuyển đổi sang trồng cây cà gai leo lợi nhuận mang lại lợi nhuận gấp nhiều lần. Nhờ vậy, cuộc sống gia đình tôi tốt hơn trước nhiều. Năm 2019, gia đình tôi đã xin thoát nghèo.”

Những tấm gương vượt khó vươn lên thoát nghèo như chị Hồ Thị Nguyệt, anh Hồ văn Sâm ngày càng nhiều ở huyện miền núi Hướng Hóa này.  Điều đó cho thấy, nhận thức của bà con dân tộc thiểu số vùng miền núi  về phát triển kinh tế đã và đang dần thay đổi. Ông Hồ Văn Vinh, Phó Bí thư Huyện ủy Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị cho biết, huyện có 19 xã và 2 thị trấn, trong đó có 13 xã đặc biệt khó khăn và 11 xã biên giới. Nhiều năm qua, huyện Hướng Hóa đã chú trọng lồng ghép các nguồn lực để triển khai hiệu quả các chương trình, dự án giảm nghèo. Nhờ đó, tỷ lệ hộ nghèo trên địa bàn giảm theo từng năm. Nếu năm 2016, toàn huyện có hơn 34%  hộ nghèo thì đến nay giảm xuống xuống còn gần 20%. Tuy nhiên, công tác giảm nghèo ở huyện miền núi Hướng Hóa vẫn còn những khó khăn, thách thức; hộ nghèo toàn huyện dù ngày càng giảm nhưng vẫn ở mức cao, nhất là các xã vùng sâu vùng xa, có nơi trên 50%; một số nơi chưa phát huy hết vai trò, trách nhiệm của các ban ngành, đoàn thể trong công tác giảm nghèo; bản thân người dân còn chưa chủ động trong việc vươn lên thoát nghèo; hiệu quả sử dụng nguồn lực hỗ trợ của các chương trình, dự án có nơi chưa cao; thu nhập và chất lượng cuộc sống của nhóm hộ mới thoát nghèo vẫn còn thấp. Cuối năm ngoái, nhiều địa phương của huyện Hướng Hóa bị ảnh hưởng nặng nề của thiên tai, dịch bệnh nên dễ dẫn đến tái nghèo, giảm nghèo thiếu bền vững. Ông Hồ Văn Vinh cho rằng: Để giảm nghèo bền vững, ngoài sự nỗ lực của các cấp chính quyền, sự chung tay của cả cộng đồng, thì sự nỗ lực vươn lên của chính những người nghèo là hết sức quan trọng: “Trong hơn 50% là đồng bào dân tộc thiểu số, hầu như các hộ dân hiện nay đã có nhận thức rất cao về tự vươn lên thoát nghèo. Tuy nhiên, cũng có vài hộ nhận thức chưa đầy đủ vẫn còn tư tưởng trông chờ ỷ lại vào sự hỗ trợ từ chính sách của Đảng, Nhà nước. Chính vì vậy, chỉ khi nào bản thân người nghèo nhận thức được cần phải nỗ lực vươn lên thì khi đó các chính sách hỗ trợ của chính quyền, của xã hội mới thực sự hiệu quả, việc thoát nghèo mới thực sự bền vững./.”

Hệ PA XUL P'RÁ ACOON CÓH VOV4 ZR'LỤ MIỀN TRUNG
Đông bhrợ bhiệc đhị: 40 Pasteur, thành phố Đà Nẵng
Giám đốc: Phạm Tấn Tư
Phó Giám đốc: Lê Hải Sơn