P'cắh cóh t'ngay: 21/4/2021

 

 

N’đhơ ngai lươt chô ha ooy

Hay t’ngay Giỗ Tổ t’ngay 10 c’xêê 3

T’ngay 10 c’xêê 3 âm lịch zâp c’moo âi dưr vaih T’ngay prang k’tiêc k’ruung giỗ đoọng p’too moon zâp ngai acoon manưih Việt ooy c’rơ g’lêêh ga măc ga mai âng apêê Bhua Hùng bhrợ pa dưr k’tiêc k’ruung.

Ting t’ruih bh’lô năc Lạc Long Quân lâng Âu Cơ bơơn lêy năc cơnh ma nưih tr’nơơp bhrợ t’vaih ma nưih Việt, ca conh ca căn âng apêê Bhua Hùng. Lang Bhua Hùng năc muy cr’chăl pa bhlâng chr’năp coh lịch sử k’tiêc k’ruung. Năc lang n’nâu âi bhrợ pa dưr muy pr’đơợ mâng âng k’tiêc k’ruung Việt Nam, pr’đơợ mâng ha văn hóa Việt Nam lâng loom chăp kiêng k’tiêc k’ruung âng acoon ma nưih hêê. Nâu câi đha nuôr hêê pay t’ngay 10 c’xêê 3 âm lịch zâp c’moo bhrợ t’ngay giỗ tổ lâng đh’rưah chô lum lêy Đền Hùng đoọng hay tươc tơơm riah, tô gộ âng acoon ma nưih Việt Nam.

Ting cơnh bâc bha ar x’ră tợ lang Hậu Lê chô ooy hoọng, apêê triều đại zêng k’đhơợng lêy Đền Hùng ting cơnh k’đươi tih ooy đha nuôr ăt ma mông đhị đêêc zư lêy, bhrợ bhr’lâ, bhuôih caih, hrợ Giỗ Tổ t’ngay 10 c’xêê 3 âm lịch. Pa chô cớ apêê đoo năc doó đoọng thuế 500 mẫu ruộng, doó đoọng  sưu, doó lướt lính. Tươc lang Nguyễn moot c’moo Khải Định g’luh 2 ( 1917), Tuần phủ Phú Thọ Lê Trung Ngọc âi  pa căh ooy Bộ Lễ moon t’ngay 10/3 âm lịch zâp c’moo bhrợ t’ngay prang k’tiêc bhuôih caih. Râu đâu bơơn ta la bia Hùng Vương  từ khảo âng Tham tri Bùi Ngọc Hoàn, Tuần phủ tỉnh Phú Thọ, bhrợ c’moo Bảo Đại g’luh 15 ( 1940) công xooc đơc coh Đền Thượng coh da ding Hùng, xay moon: “L’lăm a hay, t’ngay prang k’tiêc bhuôih caih pay bhrợ moot hân noo c’loot zâp c’moo. Tươc c’moo Khải Định g’luh 2 ( dương lịch năc c’moo 1917) Tuần phủ Phú Thọ năc Lê Trung Ngọc vêy công văn zươc bộ Lễ pay t’ngay 10/3 zâp c’moo bhrợ t’ngay prang k’tiêc bhuôih caih, năc choom năl l’lăm t’ngay Giỗ Tổ Hùng Vương lang g’luh 18 muy t’ngay. Ha dợ t’ngay giỗ ( 11/3) âng dha nuôr đhị đêêc bhuôih bhrợ”. Dap tợơ đâu, t’ngay Giỗ Tổ Hùng Vương t’ngay 10/3 âm lịch zâp c’moo bơơn xay moon lâng luật pháp.

Xang Cách mạng c’xêê 8 (1945), Đảng, Nhà nước hêê pa bhlâng chăp lêy tươc Đền Hùng, Chủ tịch Hồ Chí Minh, apêê bh’cộ Đảng, Nhà nước zêng chô lum lêy đhị đâu. P’têêt pa dưr bh’rợ liêm chr’năp âng aconh a bhươp, pa bhlâng năc bh’rợ xa nay “ Ộm đac hay tươc tu toọm”, cơnh xang cách mạng liêm choom, Chủ tịch Hồ Chí Minh âi ký Sắc lệnh âng Chủ tịch k’tiêc k’ruung số 22/SL-CTN t’ngay 18/2/1946 ha công chức đhêy t’ngay 10/3 âm lịch zâp c’moo đoọng ting pâh bhrợ têng apêê bh’rợ Giỗ Tổ Hùng Vương – chô knoọ tươc tơơm ríah, tô gộ k’tiêc k’ruung.

Chủ tịch Hồ Chí Minh công âi vêy 2 chu chô lum lêy Đền Hùng ( 19/9/1954 lâng 19/8/1962). Đhị đâu, Ava âi vêy p’rá xa nay chr’năp toot lang: “ Apêê Bhua Hùng âi vêy c’rơ g’lêêh bhrợ t’vaih k’tiêc k’ruung – Ava achau hêê  choom đh’rưah zư lêy k’tiêc k’ruung.” A va dzợ p’too: “Choom p’ghit zư lêy, choh p’xoọng pô, p’xoọng n’loong đoọng Đền Hùng ting t’ngay ting ma bhuy chrnăp lâng liêm pr’hay, dưr vaih công viên lịch sử ha coon cha chau brương tr’nu tươc lum lêy.”

C’moo 1995, t’ngay Giỗ Tổ Hùng Vương âi bơơn Ban Bí thư xay moon coh thông báo năc t’ngay chr’năp coh c’moo.

T’ngay 2/4/2007, Quốc hội k’tiêc k’ruung CHXHCN Việt Nam âi ơơi đoọng bhrợ bhr’lậ, p’xoọng Điều 73 âng Luật Lao động ha ma nưih pa bhrợ bơơn đhêy, đươi dua liêm lương T’ngay Giỗ Tổ Hùng Vương (10/3 âm lịch). Dap tợơ đâu, t’ngay 10/3 âm lịch zâp c’moo âi dưr vaih t’ngay chr’năp âng prang k’tiêc, năc t’ngay prang k’tiêc bhuôih caih chr’năp pa căh văn hóa k’tiêc k’ruung.

Lâng t’ngay 6/12/2012, UNESXO âi xay moon “ Đh’riêng bh’rợ bhuôih caih Hùng Vương coh Phú Thọ”, pa căh năc bh’rợ đoàn kết, bh’rợ xa nay liêm chr’năp “ Ộm đac hay tươc tu toọm” âng acoon ma nưih Việt Nam năc C’kir văn hóa phi vật thể pa căh măt đoọng ha acoon ma nưih. Nâu đoo năc râu bhui har cơnh lâng ma nưih Việt Nam căh muy tu ahêê vêy p’xoọng muy c’kir văn hóa bơơn bha lang k’tiêc hơnh deh, năc dzợ râu chr’năp lâh mơ đhị đâu dha nuôr prang bha lang k’tiêc năl ghit lâh ooy pr’đơợ văn hóa tơơm riah tô gộ âng k’tiêc k’ruung Việt Nam.

Z’lâh k’rơ bhâu c’moo, ma nưih Việt cơnh lâng đhrniêng bhuôih caih Hùng Vương công dzợ nhâm mâng zư đơc đhị lang n’nâu tươc lang n’tôh, chroi đoọng bhrợ pa dưr loom luônh, cr’noọ pr’chăp âng pa zêng acoon ma nưih Việt Nam. Nâu đoo năc tơơm riah bhrợ t’vaih c’rơ đoọng đha nuôr Việt Nam z’lâh zâp râu zr’năh k’đhap, ăt ma mông lâng ta luôn pa dưr. Coh zâp pr’đợơ n’đoo, t’ngay Giỗ Tổ ta luôn năc râu ma bhuy chr’năp p’têêt pa zum pa zêng acoon ma nưih dưr vaih muy khối đại đoàn kết, bhrợ t’vaih c’rơ ma mông Việt Nam bhreh k’rơ ha -y ha –y.

N’đhơ ăt coh ooy, da dul Việt Nam zêng chô k’noọ tươc k’tiêc Căn

Cơnh lâng loom chăp hơnh n’năc, tơợ k’rơ bhâu c’moo ha nua, lang p’têêt lang, lang n’nâu tươc lang n’tôh, âi tươc câ c’xêê 3, k’ưc đha nuôr Việt Nam năc chô Giỗ Tổ Hùng Vương, chô lâng bhiêc bhan Đền Hùng đhị Zr’lụ c’kir lịch sử Đền Hùng ( chr’val Hy Cương, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ), đhị tơơm riah tô gộ âng acoon ma nưih, âng k’tiêc k’ruung ta luôn năc c’leh chăp hơnh ma bhuy chr’năp k’rong chô lâng ăt ma mông lâng k’tiêc k’ruung hêê.

Bhiêc bhan Giỗ Tổ Hùng Vương bơơn tơơp ra văng bơr t’ngay l’lăm bhiêc bhan bhlâng, năc moot t’ngay 8/3 âm lịch lâng apêê bh’rợ bhiêc bhan năc cớ bhrợ têng pa tươc t’ngay 11âm lịch. Coh t’ngay n’nâu, bh’rợ bhuôih bơơn bhrợ têng pa bhlâng ga măc đơơng chr’năp k’tiêc k’ruung đhị Zr’lụ C’kir lịch sử Đền Hùng. Bh’rợ cha ơh buôn vêy hội trại văn hóa, g’luh thi kiệu âng apêê vel đăn đêêc, ..., bh’rợ bhiêc bhan bhui har r’rộ r’răm. Coh bhiêc bhan Đền Hùng, đha lum t’ngay Giỗ Tổ dzợ bhrợ đhr’niêng hát bhuôih ( moon năc hát xoan)- muy đhr’niêng bh’rợ pa bhlâng chr’năp lâng liêm pr’hay. Lang a hay truih hát xoan bêl a hay moon năc hát xuân lâng vêy tơợ lang Hùng Vương, bơn zư đơc bhưah coh đha nuôr apeê vel bhươl zr’lụ n’năc.

Vêy muy đhr’niêng glơơc kiệu chô ooy Đền Hùng bơơn bhrợ têng t’ngay Giỗ Tổ Hùng Vương, năc tơơp tợơ da ding Nghĩa Lĩnh. Pa bhlâng bâc ma nưih k’rong đhị đêêc ting pâh glơơc kiệu đâc ooy da ding, Đhrniêng glơơc kiệu pa đhêy bâc đhị đền ăt truih c’năt c’lâng đâc ooy da diing pa tươc bêl  tươc Đền Hùng coh bôl da ding.

C’moo đâu, coh pr’đơợ cr’đơơng âng pr’luh cr’ay Covid-19, ting Ban Bhrợ têng Giỗ Tổ Hùng Vương, năc căh vêy bhrợ apêê bh’rợ bhui har cha ơh lâng năc muy bhrợ muy bơr đhr’niêng bh’rợ chr’năp đhị bha nụ zr’lụ c’kir lịch sử Đền Hùng. Coh đêêc, đhr’niêng Giỗ Tổ Lạc Long Quân lâng băt hương hay tươc Tổ Mẫu Âu Cơ bơơn bhrợ têng t’ngay 17/4 ( t’ngay 6/3 âm lịch); Đhrniêng băt hương hay tươc apêê bhua Hùng t’ngay Giỗ Tổ lâng bh’rợ đơc pô đhị bưc phù điêu “ Ava Hồ pa prá lâng cán bộ, chiến sĩ Đại đoàn quân Tiên phong” bơơn bhrợ moot t’ngay 21/4 ( 10/3 âm lịch)....

N’đhang ta luôn vêy muy chr’năp căh choom bil, n’đhơ t’ngay prang k’tiêc giỗ bơơn bhrợ têng ng’cơnh ooy năc công dzợ zư đơc chr’năp văn hóa, bhrợ pa dưr bâc lang. T’ngay Giỗ Tổ Hùng Vương ha y ha y năc c’leh âng loom luônh bh’rợ tr’nêng k’tiêc k’ruung, tơơm riah râu bhreh k’rơ, năc poong p’têêt ha râu mâng loom, râu hâng hơnh âng ma nưih Việt ooy lang n’ja bh’lêê lâng chô k’nọo tươc brương tr’nu. Coh t’ngay Giỗ Tổ c’moo đâu, zâp acoon ma nưih Việt Nam năc p’xoọng hâng hơnh ooy đợ chr’năp n’năc, đh’rưah pa zum têy đoàn kêt lâng t’bhlâng lâh mơ đoọng k’zệ lơi pr’luh cr’ay.

N’juông bh’nooch: “ N’đhơ ngai lươt chô ha ooy/ Hay t’ngay Giỗ Tổ t’ngay 10c’xêê 3” âi dưr vaih boop p’too moon zâp ngai ma nưih Việt Nam ooy bh’rợ giỗ Tổ Hùng Vương chrnăp ma bhuy cơnh lâng loom chăp hơnh bhlâng. N’đhơ choom rach chô băt hương apêê Bhua Hùng coh bhiêc bhan c’moo đâu hay căh n’đhang k’ưc đha nuôr Việt Nam zêng chô k’noọ tươc vel đong k’tiêc Căn, đh’rưah hay tươc lâng chăp hơnh c’rơ g’lêêh apêê Bhua Hùng lâng apêê lang a hay, toot lang hay tươc boop p’too moon âng Ava Hồ chăp hơnh: “ Apêê Bhua Hùng âi vêy c’rơ g’lêêh bhrợ t’vaih k’tiêc k’ruung, Ava achau hêê năc choom đh’rưah zư lêy k’tiêc k’ruung”./.

Giỗ Tổ Hùng Vương, gắn kết trái tim người Việt

         Ngày Giỗ Tổ Hùng Vương mãi mãi là biểu tượng của tinh thần dân tộc, cội nguồn sức mạnh, là cầu nối hữu hình cho niềm tin, niềm tự hào của người Việt về quá khứ hào hùng và hướng đến tương lai.

Dù ai đi ngược về xuôi

Nhớ ngày Giỗ Tổ mùng 10 tháng 3.

Ngày mùng 10 tháng 3 âm lịch hàng năm đã trở thành ngày Quốc giỗ để nhắc nhở mỗi người con đất Việt về công đức lớn lao của các Vua Hùng đã có công dựng nước.

Ngày 10 tháng 3 âm lịch trong suốt chiều dài lịch sử

Theo truyền thuyết thì Lạc Long Quân và Âu Cơ được xem như là thủy tổ người Việt, cha mẹ của các Vua Hùng. Thời kỳ Hùng Vương là một giai đoạn rất quan trọng trong lịch sử dân tộc. Chính thời kỳ này đã xây dựng nên một nền tảng của dân tộc Việt Nam, nền tảng văn hóa Việt Nam và truyền thống yêu nước. Ngày nay nhân dân ta lấy ngày 10 tháng 3 âm lịch hàng năm làm ngày giỗ tổ và cùng nhau về thăm Đền Hùng để tưởng nhớ đến cội nguồn, tổ tiên của dân tộc Việt Nam.

Theo nhiều tài liệu, từ thời Hậu Lê trở về trước, các triều đại đều quản lý Đền Hùng theo cách giao thẳng cho dân sở tại trông nom, sửa chữa, cúng bái, làm Giỗ Tổ ngày 10 tháng 3 âm lịch. Bù lại họ được miễn nộp thuế 500 mẫu ruộng, miễn đóng sưu, miễn đi phu đi lính. Đến đời nhà Nguyễn vào năm Khải Định thứ 2 (1917), Tuần phủ Phú Thọ Lê Trung Ngọc đã trình bộ Lễ định ngày 10 tháng 3 âm lịch hàng năm làm ngày Quốc tế (Quốc lễ, Quốc giỗ). Điều này được tấm bia Hùng Vương từ khảo do Tham tri Bùi Ngọc Hoàn, Tuần phủ tỉnh Phú Thọ, lập năm Bảo Đại thứ 15 (1940) cũng đang đặt ở Đền Thượng trên núi Hùng, xác nhận: “Trước đây, ngày Quốc tế lấy vào mùa thu làm định kỳ. Đến năm Khải Định thứ hai (dương lịch là năm 1917), Tuần phủ Phú Thọ là Lê Trung Ngọc có công văn xin bộ Lễ ấn định ngày mùng Mười tháng Ba hằng năm làm ngày Quốc tế, tức trước ngày Giỗ Tổ Hùng Vương đời thứ 18 một ngày. Còn ngày giỗ (11 tháng Ba) do dân sở tại làm lễ”. Kể từ đây, ngày Giỗ Tổ Hùng Vương ngày 10 tháng 3 âm lịch hàng năm được chính thức hóa bằng luật pháp.

Sau Cách mạng tháng Tám (1945), Đảng, Nhà nước ta rất quan tâm tới Đền Hùng, Chủ tịch Hồ Chí Minh, các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước đều đã về thăm viếng tại đây. Kế tục truyền thống cao đẹp của cha ông, nhất là đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, ngay sau cách mạng thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh của Chủ tịch nước số 22/SL - CTN ngày 18/2/1946 cho công chức nghỉ ngày 10/3 âm lịch hàng năm để tham gia tổ chức các hoạt động Giỗ Tổ Hùng Vương - hướng về cội nguồn dân tộc.

Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã có 2 lần về thăm Đền Hùng (19/9/1954 và 19/8/1962). Tại đây Người đã có câu nói bất hủ: “Các Vua Hùng đã có công dựng nước - Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”. Người còn nhắc: “Phải chú ý bảo vệ, trồng thêm hoa, thêm cây cối để Đền Hùng ngày càng trang nghiêm và đẹp đẽ, thành công viên lịch sử cho con cháu sau này đến tham quan”.

Năm 1995, ngày Giỗ Tổ Hùng Vương đã được Ban Bí thư ghi trong thông báo là ngày lễ lớn trong năm.

Ngày 2/4/2007, Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam đã phê chuẩn sửa đổi, bổ sung Điều 73 của Luật Lao động cho người lao động được nghỉ làm việc, hưởng nguyên lương ngày Giỗ Tổ Hùng Vương (10 tháng 3 âm lịch). Kể từ đây, ngày 10 tháng 3 âm lịch hàng năm đã trở thành ngày lễ trọng của toàn dân, là Quốc lễ mang ý nghĩa bản sắc văn hóa dân tộc.

Và ngày 6/12/2012, UNESCO đã chính thức công nhận “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ”, biểu tượng của tinh thần đại đoàn kết, truyền thống đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là niềm vui đối với mỗi người dân Việt Nam không chỉ vì chúng ta có thêm một di sản văn hóa được thế giới vinh danh mà điều đặc biệt hơn cả là qua đây người dân trên khắp thế giới hiểu biết thêm về nền văn hóa cội nguồn của dân tộc Việt Nam.

Trải qua lịch sử hàng ngàn năm, người Việt với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương vẫn bền bỉ trao truyền qua thế hệ này đến thế hệ khác, góp phần hun đúc tâm hồn, tình cảm, ý chí của cả dân tộc Việt Nam. Đây chính là nguồn gốc tạo nên sức mạnh để dân tộc Việt Nam vượt qua mọi khó khăn thử thách, trường tồn và không ngừng phát triển. Trong bất kỳ hoàn cảnh nào, ngày Giỗ Tổ luôn là mạch nguồn tâm linh đặc biệt gắn kết toàn dân tộc thành một khối đại đoàn kết, làm nên sức sống Việt Nam mãnh liệt, trường tồn.

Dù ở đâu, trái tim người Việt đều hướng về đất tổ

Với niềm tin thành kính ấy, từ hàng nghìn năm qua, đời nối đời, thế hệ này sang thế hệ khác, cứ đến tháng 3, hàng triệu người dân đất Việt lại nô nức về Giỗ Tổ Hùng Vương, về với lễ hội Đền Hùng tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng (xã Hy Cương, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ), nơi cội nguồn của dân tộc, của đất nước luôn là biểu tượng tôn kính, linh nghiêm quy tụ và gắn bó với dân tộc ta.

Lễ hội Giỗ Tổ Hùng Vương được bắt đầu chuẩn bị hai ngày trước ngày lễ chính thức, tức là vào ngày mùng 8 tháng 3 âm lịch và các hoạt động lễ hội tiếp tục cho đến ngày 11 âm lịch. Trong ngày này, phần lễ được cử hành rất trọng thể mang tính Quốc lễ tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng. Phần hội thường có hội trại văn hóa, cuộc thi kiệu của các làng xung quanh, các đám rước linh đình…, không khí lễ hội rất tưng bừng náo nhiệt. Trong lễ hội Đền Hùng, nhân ngày Giỗ Tổ còn tiến hành nghi lễ hát thờ (tục gọi là hát xoan) - một lễ thức rất quan trọng và độc đáo. Dân gian truyền rằng hát xoan xưa kia gọi là hát xuân và có từ thời Hùng Vương, được lưu truyền rộng rãi trong dân cư của các làng xã quanh vùng.

Có một nghi lễ rước kiệu về Đền Hùng được tổ chức trong ngày Giỗ Tổ Hùng Vương, bắt đầu từ chân núi Nghĩa Lĩnh. Rất nhiều người tập trung tại đó để tham gia rước kiệu lên núi. Lễ rước dừng lại ở nhiều ngôi đền khác nhau nằm dọc theo tuyến đường lên núi cho đến khi đến được Đền Hùng tọa lạc tại đỉnh núi.

Năm nay, trong điều kiện ảnh hưởng của dịch Covid-19, theo Ban Tổ chức Giỗ Tổ Hùng Vương, sẽ không tổ chức các hoạt động phần hội và chỉ tổ chức một số nội dung quan trọng của phần lễ tại quần thể Khu di tích lịch sử Đền Hùng. Trong đó, lễ giỗ Quốc Tổ Lạc Long Quân và dâng hương tưởng niệm Tổ Mẫu Âu Cơ được tổ chức ngày 17/4 (ngày 6/3 âm lịch); lễ dâng hương tưởng niệm các Vua Hùng ngày Giỗ Tổ và lễ dâng hoa tại bức phù điêu “Bác Hồ nói chuyện với cán bộ, chiến sĩ Đại đoàn quân Tiên phong” được tổ chức vào ngày 21/4 (ngày 10/3 âm lịch)…

Nhưng luôn có một giá trị bất biến, dù ngày Quốc giỗ được tổ chức với quy mô, hình thức như thế nào thì đó vẫn là những giá trị văn hóa được vun đắp qua nhiều thế hệ. Ngày Giỗ Tổ Hùng Vương mãi mãi là biểu tượng của tinh thần dân tộc, cội nguồn sức mạnh, là cầu nối hữu hình cho niềm tin, niềm tự hào của người Việt về quá khứ hào hùng và hướng đến tương lai. Ở ngày Giỗ Tổ năm nay, mỗi con dân nước Việt lại thêm một lần tự hào về những giá trị đó, cùng chung tay đoàn kết và quyết tâm cao độ để đẩy lùi đại dịch. 

Câu ca: “Dù ai đi ngược về xuôi/ Nhớ ngày giỗ Tổ mùng 10 tháng 3” đã trở thành lời nhắn gửi, nhắc nhở mọi người dân Việt tìm về lễ giỗ Tổ Hùng Vương thiêng liêng với tất cả lòng thành kính. Dù có thể trở về dâng hương các Vua Hùng trong mùa lễ hội năm nay hay không nhưng hàng triệu người con đất Việt đều hướng về quê cha đất Tổ, cùng tưởng nhớ và tri ân sâu sắc công lao các Vua Hùng và các bậc tiền nhân, mãi mãi khắc ghi lời căn dặn của Bác Hồ kính yêu: “Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”./.

Lan Hạ/VOV.VN

 

Hệ PA XUL P'RÁ ACOON CÓH VOV4 ZR'LỤ MIỀN TRUNG
Đông bhrợ bhiệc đhị: 40 Pasteur, thành phố Đà Nẵng
Giám đốc: Phạm Tấn Tư
Phó Giám đốc: Lê Hải Sơn