T’mêê năc ki năc muy c’năt xa nul khèn bè âng t’cooh Lường Văn Chựa plong. N’đhơ âi t’cooh đhur, n’đhang t’cooh công dzợ chăp kiêng bhrợ pa dưr văn hóa âng acoon coh đay. T’cooh Chựa n’niên lângdưr pậ đhị đhăm k’tiêc Yên Châu tu cơnh đêêc đh’riêng p’rá, xa nul cha gâr chiing, pr’hat, khèn coh apêê bhiêc bhan âng vel bhươl k’dâng lêy cơnh âi ăt clâp ooy a ham a hir âng t’cooh tơợ bêl tứi.“Acu năc pa bhlâng rơơm kiêng ng’cơnh choom bhrợ đoọng pa dưr bh’rợ pa choom chữ Thái. Tu pa choom chữ Thái năc bơơnnăl bâc râu quyển sách, vêy apêê bài “ Quam xòn côn” năc choom năl boop p’too moon âng ma nưih. N’đhang ha dang căh pa choom năc căh vêy bơơn năl đợ p’rá chr’năp âng apêê t’cooh, t’ha a hay đơc đoọng, cơnh đêêc năc chơớ hơơ bhlâng.”

N’zâu công năc tu tơợ bêl tứi, bêl ting pâh pa choom lớp “ Bình dân học vụ”, n’jưah pa choom chữ t’cooh n’jưah pa choom plong khèn bè. Xang bêl lươt bhrợ cán bộ thương nghiệp Yên Châu, xang năc muy cr’chăl lươt bộ đội, bh’rợ pa choom chữ Thái, đh’riêng pr’hat, xa nul khèn công dzợ ta pun t’cooh. N’đhơ năc đợ nâu a hay, bêl chô n’đăh bộ đội rach chô lâng vel đong, z’lâh bâc râu bh’rợ k’đhơợng bhrợ la lay cơnh, xang năc đhêy hưu, loom chăp kiêng văn hóa Thái coh đoo ta luôn cơnh đh’rông oih.

Bơơn lêy đhr’niêng p’rá, chữ xră âng acoon coh đay vêy đhr’năng bil pât bêl bâc ngai lang p’niên căh năl p’rá, chữ xră, bhr’ươr pr’hat âng acoon coh đay, c’moo 2016, t’cooh xay moon lâng chi bộ đoọng a đay bhrợ t’vaih lớp pa choom đoọng chữ Thái coh vel. Lơp tr’nơơp âng t’cooh vêy 22 cha năc ting pâh. Tu đh’riêng p’rá âng ma nưih Thái Yên châu la lay lâng apêê zr’lụ n’lơơng tu cơnh đêêc t’cooh năc chơơc lêy, xră bhrợ tơợ apêê ta la sách âng apêê nghệ nhân văn hóa Thái coh Sơn La dzang cuốn sách t’mêê, cơnh lâng bhr’ươr đh’riêng âng ma nưih Thái Yên Châu đoọng pa choom đoọng buôn năl, buôn hay. T’cooh Chựa đoọng năl:“Ma nưih Thái năc muy c’bhuh acoon coh vêy tơợ ahay, vêy p’rá, chữ xră la lay, hâu tu căh chăp đơc zư lêy râu đêêc. A cu pa chăp, n’hâu công ga vơh Nhà nước năc công căh choom ăt ga vơh. Tu cơnh đêêc a cu năc ma nưih Thái, năc choom moot bhrợ têng đoọng oó choom bil pât.”

C’moo 2018, xang bêl bơơn lêy râu mr’cơnh xa nay âng UBND chr’hoong Yên Châu, c’bhuh zư đơc văn hóa acoon coh Thái Yên Châu âi bơơn bhrợ t’vaih cơnh lâng 11 cha năc, t’cooh Lường Văn Chựa bơơn k’đươi bhrợ trưởng c’bhuh. Xooc đâu c’bhuh vêy pa zêng 19 cha năc, lâh acoon coh Thái, vêy p’xoọng 6 cha năc năc ma nưih Khơ Mú zêng năc ma nưih vêy chăp kiêng văn hóa acoon coh.

Tơợ bêl bơơn bhrợ t’vaih tươc đâu, t’cooh dhd’rưah lâng apêê coh c’bhuh âi bơơn bhrợ 7 lớp pa choom chữ, khèn bè Thái lâng lớp pa choom đoọng k’gooh p’rá Khơ Mú, t’đang t’pâh k’noọ 150 cha năc ting pâh. Râu choom chăp hơnh bhlâng năc bâc apêê học trò bơơn t’cooh Chựa lâng c’bhuh zư lêy văn hóa băr dzang p’rá, chữ xră, văn hóa acoon coh ha coon cha chau. T’cooh Lường Mạnh Nhúng, coh vel Boong, chr’val Chiềng Pằn, chr’hoong Yên Châu năc ma nưih ting pâh lơp pa choom chữ Thái âng Lường Văn Chựa bhrợ t’vaih đhị chr’val Chiềng Pằn xay moon:“Bêl tứi acu công bơơn pa choom m’bứi. đhị pa choom lớp n’nâu a cu lêy pa bhlâng liêm choom, râu muy năc a cu năl chữ xră âng acoon coh đay, râu bơr năc đhr’niêng cr’bưn âng ma nưih Thái tơợ lang a hay bơơn zư đơc coh apêê ta la sách năc acu công choom đọc lâng bơơn năl đợ pr’ăt tr’mông văn hóa tơợ lang a hay.”

N’đăh c’la đay, t’cooh Lường Văn Chựa ta luôn rơơm kiêng đợ bh’rợ âng đay năc vêy chroi đoọng zư đơc lâng pa choom đoọng ha lang p’niên năl ghit lâng ting t’ngay ting chăp kiêng văn hóa ty đanh âng acoon coh:“Râu muy năc công dzợ t’đui đoọng bhlâng năc pa dưr bhrợ pa choom chữ, râu bơr năc pa dưr pr’hat xa nul, pr’múa, pa bhlâng năc múa xòe, năc muy âng acoon coh Thái năc vêy. Muy cớ, năc xooc đâu apêê pa choom đoọng chữ căh vêy, n’đhang ma nưih pâh pa choom năc căh vêy u buôn. N’đhơ năc pa choom chữ Thái, pa choom bhrợ khèn, pa choom plong khèn xooc lêy pa bhlâng k’đhap zr’năh năc đoo âng cu dzợ p’zay p’too pa choom.”

P’zay lâng căh yêm ăt tơt lâng văn hóa acoon coh, đợ bh’rợ âng t’cooh Lường Văn Châu pa bhlâng choom chăp hơnh./.

Đầu xuân gặp gỡ người nặng lòng với văn hóa dân tộc Thái

PV Cà Thành

Ông Lường Văn Chựa, dân tộc Thái ở bản Ngùa, xã Chiềng Pằn, huyện Yên Châu, tỉnh Sờn La  được nhiều người biết đến bởi tình yêu và niềm đam mê với văn hóa dân tộc. Không kể thời gian, tuổi tác, ông đã dày công gìn giữ,  bảo tồn tiếng nói, chữ viết, phong tục tập quán của dân tộc mình.

Vừa rồi là một đoạn khèn bè cho chính ông Lường Văn Chựa thổi. Mặc dù đã tuổi xế chiều, nhưng ông vẫn luôn đam mê với văn hoá truyền thống của dân tộc mình. Ông Chựa sinh ra và lớn lên tại mảnh đất Yên Châu nên tiếng nói, tiếng trống chiêng, tiếng hát, tiếng khèn trong các lễ hội của bản mường dường như đã ngấm vào máu thịt của ông ngay từ nhỏ. “Tôi thì rất mong muốn làm thế nào đó để phát triển học chữ Thái. Bởi vì học chữ Thái thì khai thác được bao nhiêu quyển sách, có những bài “Quam xòn côn” tức là lời dăn dạy người đấy. Nhưng nếu mà không học thì sẽ không khai thác được cái chữ nghĩa của các ông, các cụ cuội nguồn để lại thì đấy quả là đáng tiếc.

Có lẽ cũng vì thế mà ngay từ nhỏ, khi tham gia học lớp “Bình dân học vụ”, vừa học chữ ông vừa học thổi kèn bè. Sau khi thoát ly làm cán bộ thương nghiệp Yên Châu, rồi thời gian ở trong quân ngũ, việc học chữ Thái, tiếng hát, tiếng khèn vẫn luôn theo ông. Ngay cả sau này, khi xuất ngũ trở về địa phương, trải qua nhiều cương vị lãnh đạo khác nhau, rồi về nghỉ chế độ, niềm đam mê nghiên cứu văn hóa dân tộc Thái trong ông luôn cháy bỏng.

Nhận thấy tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình có nguy cơ mai một khi nhiều người trẻ không biết đến tiếng, chữ, làn điệu dân ca, năm 2016, ông đề xuất với chi bộ cho mình mở lớp dạy chữ Thái tại bản. Lớp đầu tiên của ông có 22 học viên theo học. Do âm điệu của người Thái Yên Châu khác với những vùng khác nên ông phải tìm hiểu, biên soạn từ những cuốn sách của các nghệ nhân văn hóa Thái ở Sơn La sang 2 cuốn sách mới, với âm điệu của người Thái Yên Châu để học viên dễ hiểu, dễ nhớ. Ông Chựa cho biết:“Người Thái là một dân tộc có từ xa xưa, có tiếng nói, chữ viết riêng, tại sao không tôn trọng lấy nó.Tôi nghĩ rằng cái gì cũng nhờ Nhà nước thì cũng không thể nhờ mãi được, cho nên mình lài người Thái, người dân tộc thì phải ra tay đừng để nó mất đi”.

Năm 2018, sau khi được sự nhất trí của UBND huyện Yên Châu,  nhóm bảo tồn văn hoá dân tộc Thái Yên Châu đã được thành lập với 11 thành viên, ông Lường Văn Chựa được tín nhiệm bầu làm nhóm trưởng.  Hiện nay nhóm có tổng số 19 thành viên, ngoài dân tộc Thái, có thêm 6 người là dân tộc Khơ Mú đều là những người có niềm đam mê với văn hóa dân tộc.

Từ khi được thành lập đến nay, ông cùng các thành viên trong nhóm đã mở được 7 lớp học chữ, khèn bè Thái và lớp truyền dạy tiếng Khơ Mú  miễn phí, thu hút gần 150  học viên tham gia. Điều đáng trân trọng là nhiều học trò được ông Chựa và nhóm bảo tồn văn hóa truyền dạy đã lan tỏa tiếng nói, chữ viết, văn hóa dân tộc cho con cháu. Ông Lường Mạnh Nhúng, ở bản Boong, xã Chiềng Pằn, huyện Yên Châu là học viên tham gia lớp học chữ Thái do ông Lường Văn Chựa mở tại xã Chiềng Pằn chia sẻ:“Hồi còn nhỏ thì tôi cũng được học sơ qua một ít. Qua học lớp này thì tôi thấy rất bổ ích cho bản thân, thứ nhất là mình biết chữ viết của dân tộc mình, thứ hai là tục lệ của người Thái từ thuở xưa được lưu trong những cuốn sách thì mình cũng đọc được và khai thác được những nếp sống văn hoá từ thời xưa”

Về phần mình, ông Lường Văn Chựa luôn mong muốn những việc làm của mình sẽ  góp sức lưu giữ và truyền đạt cho thế hệ trẻ hiểu và ngày càng yêu thích nét văn hóa truyền thống của dân tộc:“Cái thứ nhất vẫn là ưu tiên số một là phát triển dạy chữ, thứ hai là phát triển ca hát, múa, nhất là múa xoè nắm tay xoè vòng chỉ có dân tộc Thái mới có mang tính cộng đồng rất cao. Một cái nữa, là hiện nay người muốn dạy không phải là không có,  nhưng người học thì không dễ tí nào.  Ngay cả học chữ Thái, học làm khèn, học thổi khèn đang thấy rất khó khăn đó là mình mà còn phải đi động viên, đi vận động”.

Miệt mài, trăn trở với văn hóa dân tộc, những việc làm của ông Lường Văn Chựa thật đáng trân trọng./.

 

 

Hệ PA XUL P'RÁ ACOON CÓH VOV4 ZR'LỤ MIỀN TRUNG
Đông bhrợ bhiệc đhị: 40 Pasteur, thành phố Đà Nẵng
Giám đốc: Phạm Tấn Tư
Phó Giám đốc: Lê Hải Sơn