K’ruung Ba Chẽ n’juôih dal 80km hooi tươc ooy pazêng bhươl cr’noon truih c’lâng bhlâng 18, năc chô hooi ooy thị trấn Ba Chẽ (chr’hoong Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh). Bâc lang n’nâu, đhị piic k’ruung n’nâu năc dợ vêy bơr bêệ miếu ty: Miếu A Bhướp lâng Miếu A Dích- pa têệt lâng lang bh’lêê năc pa chô quân đương goon zâl arọp Nguyên Mông âng anhi bhua Trần.

C’xêê 2- 1285, coh bh’rợ lươt zâl arọp a bhuy bhrợ t’vaih c’rơ zâl arọp Nguyên- Mông, Thái Thượng Hoàng Trần Thánh Tông lâng bhua Trần Nhân Tông năc chang k’ruung Ba Chẽ. Lâng c’rơ âng arọp coh cr’chăl đêêc, ađoo tướng quân Lê Bá Đức đoọng manuyh lươt zup zooi bhua lâng Thái Thượng Hoàng chô ăt g’đech. T’cooh Hoàng Minh Đức, Phó Bí thư Đảng uỷ chr’val Nam Sơn, chr’hoong Ba Chẽ; Trưởng Ban k’đhơợng lêy zr’lụ c’kir Miếu A Bhướp – Miếu A Dích xay moon: “Zr’lụ c’kir Miếu A Bhướp – Miếu A Dích năc zr’lụ vêy chr’năp pa bhlâng ooy quân sự, năc zr’lụ choom pa lơơp quân lâng pa choom bh’rợ zâl arọp a bhuy. Tu cơnh đêêc, coh cr’chăl đêêc, arọp k’rơ pa bhlâng, pazêng apêê bhua Trần năc chô ăt g’đech coh zr’lụ n’nâu đoọng muy ađoo tướng quân Lê Bá Đức chô p’lơơp quân đhị đâu đoọng zâl arọp, xang n’năc pazêng apêê bhua gluh n’đăh bhuông lướt dzung chô ooy Thuỷ Chú (năc chr’hoong Thuỷ Nguyên, thành phố Hải Phòng), xang n’năc chô ooy Thanh Hoá zâl cớ arọp Nguyên Mông.”

Miếu A Bhươp năc vêy đhanuôr cr’noon bhrợ t’vaih đoong bhuôih ađoo tướng quân Lê Bá Đức. Apêê t’cooh ta ha xay truih: miếu A Bhươp vih loom ooy Tây Nam, bêl ahay bhưah k’dâng 50m2, xr’pợ xa pợ lâng ngói âm dương, zơ đâr lâng gạch k’tiêc ta boh; coh toor năc tang ga măc choh bâc n’loong n’cuông. Xang Cách mạng c’xêê 8/1945, miếu n’nâu năc zr’lụ đhanuôr bhrợ têng lớp pa choom đhanuôr học cr’liêng chữ lâng zr’lụ ăt cha ơh đoọng ha p’niên k’tưi coh zr’lụ. Z’lâh bâc ơl c’xêê c’moo, miếu năc dưr hư, năc dợ mơ đhăm cum ty lứch ma mơ muuc lâng muy bơr riah n’loong ty ga măc. C’moo 2015, c’kir miếu A Bhươp vêy ta bhr’lậ pa liêm lâng đhăm ga măc lâh 500 m2, lâng ga măc năc pêê gian, bơr chái, xr’pợ vêy ta xa pợ lâng acoon xr’pợ t’tứi; zr’lụ vêy ta choh bhrợ cơnh hoọng za nươr ooy da ding k’coong, dzung p’trọm ooy đác la liêm pa bhlâng.

Tr’lêy lêy lâng miếu A Bhướp n’đăh tôh toor k’ruung năc Miếu A Dích năc zr’lụ bhuôih Mẫu Thượng Ngàn (năc ađoo p’căn âng da ding k’coong). Ting cơnh lang ahay, Mẫu năc k’coon pân đil âng Sơn Tinh (năc ađoo Tản viên Sơn Thánh) lâng công chúa Mỵ Nương (k’coon thứ 18 âng bhua Hùng). Ađoo vêy g’lêêh c’rơ pa choom đhanuôr da ding k’coong choh tơơm pay cha p’lêê, bhrợ ha rêê đhuốch, bhrợ ruộng chuôr, bhrợ têng đong xang, ta bơơn zơ nươu đoọng pa dưah đh’reh cr’ăy… Đhanuôr coh đâu dợ ta luôn mâng loom năc Mẫu Thượng Ngàn lâng ađoo tướng quân Lê Bá Đức ta luôn đương lêy zup zooi đoọng ha pr’ăt tr’mông âng 10 acoon coh đhi noo ăt mamông đhị chr’hoong Cha Chẽ.

Coh t’ngay 1 c’xêê 3 (âm lịch) zập c’moo, đhanuôr vel đong bhrợ têng bhiệc bhan Miếu A Bhươp – Miếu A Dích. Coh bhiệc bhan năc dợ vêy ta bhrợ têng bâc râu chr’ơh bhui har ty đanh, cơnh: Tr’thi tôm nbánh chưng, tr’chụt, glâm còn, đuối bhuông lâng dung… A moó Lê Vũ Hằng, ta mooi tươc tơợ thành phố Hà Nội xay moon: “Nâu đoo năc g’luh tr’nơơp acu tươc ooy đâu, muy cruung đac têêm ngăn pa bhlâng. Coh đâu vêy manuyh Kinh lâng bâc manuyh âng acoon coh n’lơơng. Acu lêy cruung đác coh đâu liêm pr’hay pa bhlâng, pr’hay bhlâng năc k’ruung Ba Chẽ n’nâu. Tơợ pazêng pr’đươi âng thông tin đại chúng, acu công n’năl ooy c’kir Miếu A Bhướp, Miếu A Dích, bêl đâu acu tươc ooy đâu năc n’jưah lươt la lêy, n’jưah chêêc n’năl ooy cruung đác coh đâu.”

Coh pazêng c’moo đăn đâu, Miếu A Bhươp- Miếu A Dích dưr vaih zr’lụ k’đơơng bâc pa bhlâng ta mooi du lịch. Ta mooi tươc ooy đâu năc bơơn lươt la lêy lâng bhuông coh k’ruung Ba Chẽ, truih k’ruung tươc ooy crâng chăt coh đac Đồng Rui (chr’hoong Tiên Yên) bhưah 3 r’bhâu héc ta. Lươt cớ ooy crâng lâng bhuông k’dâng 1 tiếng đồng hồ năc ng’lêy chọt Lòng Vàng lâng chuah rơơc bhưah 22 héc ta. T’cooh Hà Ngọc Tùng, Trưởng phòng Văn hoá Thông tin chr’hoong Ba Chẽ xay moon: M’bưi bhlâng zập c’moo vêy k’dâng 10 r’bhâu chu ta mooi tươc la lêy zr’lụ du lịch c’kir Miếu A Bhươp- Miếu A Dích lâng lêy pazêng râu la liêm pr’hay âng cruung đac coh truih k’ruung Ba Chẽ… “Lâng c’kir lịch sử đanh lâh 700 c’moo, c’kir lịch sử Miếu A Bhươp- Miếu A Dích năc zr’lụ văn hoá a bhô dang pa têệt lâng c’kir đền, chùa lâng c’kir lịch sử n’lơơng coh tỉnh Quảng Ninh; ting n’năc pa têệt lâng pazêng c’kir lịch sử coh zr’lụ cơnh c’kir Lò sứ ty; c’kir p’lêêh pêê k’ruung Cổ Ngựa; bhươl cr’noon văn hoá đhanuôr Dao (chr’val Nam Sơn); đong bhươl cr’noon Dạ (chr’val Thanh Lâm)… bhrợ t’vaih muy zr’lụ pazêng râu c’kir; bhrợ t’vaih pazêng tuyến, zr’lụ crêê cơnh cr’noọ lươt la lêy, pa chăp ch’mêệt lêy lâng học tập âng ta mooi ch’ngai đăn.”

X’rịa c’moo 2020, Miếu A Bhươp- Miếu A Dích coh chr’val Nam Sơn, chr’hoong Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh vêy ta xay moon năc c’kir lịch sử cấp k’tiêc k’ruung, nâu đoo năc râu chr’năp pr’hay âng đhanuôr coh đâu, đoọng lêy muy zr’lụ cruung đác lâng acoon manuyh năc ơy bhrợ t’vaih râu chr’năp ga măc n’đăh lịch sử tơợ k’ha riêng c’moo l’lăm ahay. Miếu A Bhươp- Miếu A Dích vêy chr’năp cơnh muy t’nâl cr’lặ văn hoá dưr vaih đanh đươnh, xay moon ghít chủ quyền k’tiêc k’ruung âng Việt Nam zr’lụ tr’nơơp âng n’đăh đông băc âng k’tiêc k’ruung. Nâu đoo năc căh muy zr’lụ ng’tươc la lêy đoọng ha xa nay bh’rợ j’niêng cr’bưn âng đhanuôr, ta mooi zập n’đăh, ting n’năc năc đoọng ng’hay, p’too pa choom ha pazêng lang t’tun zư lêy, pa dưr xa nay bh’rợ: ộm đác năc ng’hay tu tọm âng acoon manuyh hêê coh bâc lang n’nâu ơy./.

Miếu Ông – Miếu Bà: Cột mốc văn hóa nơi địa đầu tổ quốc 

              PV Mai Linh

Hiếm có nơi nào mà trên cùng một dòng sông lại tồn tại hai ngôi miếu linh thiêng đối diện nhau với bề dày và chiều sâu lịch sử đáng kể như Miếu Ông – Miếu Bà thuộc huyện Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh. Di tích Miếu Ông - Miếu Bà là minh chứng cho quá trình chinh phục tự nhiên, khai phá vùng đất biên giới phía bắc Tổ quốc, cũng như công cuộc chống giặc ngoại xâm gìn giữ non sông, bờ cõi của cha ông ta.  Đây là điểm đến của du khách thập phương dịp lễ hội, Tết đến, xuân về.

Sông Ba Chẽ dài 80 km quanh co uốn lượn qua các làng bản dọc quốc lộ 18, đổ vào vào thị trấn Ba Chẽ (huyện Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh). Bao đời nay, nơi cửa sông này vẫn còn đó 2 ngôi miếu cổ: Miếu Ông và Miếu Bà- gắn liền với câu chuyện lui quân chống thế giặc Nguyên Mông của hai vị vua Trần.

       Tháng 2-1285, trong cuộc hành quân chiến lược tạo thế và lực chống quân Nguyên - Mông, Thái Thượng Hoàng Trần Thánh Tông và vua Trần Nhân Tông đã đi qua sông Ba Chẽ. Trước sức mạnh của quân giặc vào thời điểm đó, tả tướng quân Lê Bá Đức đã cho người cùng hộ giá vua và Thái Thượng Hoàng lui về an toàn. Ông Hoàng Minh Đức, Phó Bí thư Đảng ủy xã Nam Sơn, huyện Ba Chẽ; Trưởng Ban quản lý khu di tích Miếu Ông – Miếu Bà cho biết:“Khu vực di tích Miếu Ông – Miếu Bà có địa thế chiến lược về mặt quân sự, là nơi có thể giấu quân về luyện tập. Cho nên vào thời điểm đó, thế giặc rất mạnh, các vị vua Trần đã rút về khu vực này cho một tả tướng quân Lê Bá Đức ém quân ở đây để tiếp tục chiến đấu, sau đó các vị vua rời thuyền, đi bộ rút về Thủy Chú (tức huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng), sau đó rút về Thanh Hóa tiếp tục chống giặc Nguyên Mông.”

Miếu Ông được dân làng lập nên thờ tả tướng quân Lê Bá Đức. Các cụ cao niên kể lại: miếu Ông quay mặt theo hướng Tây Nam, xưa kia có diện tích khoảng 50 m2, mái lợp ngói âm dương, tường gạch đất nung; xung quanh là sân rộng trồng nhiều cây cối. Sau Cách mạng tháng 8/1945, ngôi miếu là nơi nhân dân tổ chức lớp “Bình dân học vụ” và khu vui chơi cho trẻ em trong vùng. Trải qua năm tháng, ngôi miếu đã đổ nát hoang tàn, chỉ còn lại nền cũ rêu phong và một số gốc cây cổ thụ. Năm 2015, di tích miếu Ông được tôn tạo lại với diện tích trên 500 m2, với quy mô ba gian, hai chái, mái lợp mũ hài; địa thế “tựa sơn, đạp thủy” rất đẹp.

Đối diện với Miếu Ông, bên kia bờ sông là Miếu Bà là nơi thờ Mẫu Thượng Ngàn (tức Bà chúa của rừng xanh). Theo truyền thuyết, Mẫu là con gái của Sơn Tinh (tức Tản viên Sơn Thánh) và công chúa Mỵ Nương (con gái Vua Hùng thứ 18). Bà đã có công dạy người dân miền núi cách trồng cây ăn quả, trồng lúa nương, đắp ruộng bậc thang, dựng nhà cửa, hái cây thuốc để chữa bệnh… Người dân nơi đây vẫn luôn tin rằng Mẫu Thượng Ngàn và tả tướng quân Lê Bá Đức sẽ luôn dõi theo phù hộ cho đời sống của 10 dân tộc anh em trên địa bàn huyện Ba Chẽ.

       Vào ngày 01 tháng 3 (âm lịch) hàng năm, nhân dân địa phương tổ chức Lễ hội Miếu Ông - Miếu Bà. Trong lễ hội còn diễn ra nhiều trò chơi dân gian, như: Thi gói bánh chưng, đẩy gậy, tung còn, bịt mắt bắt vịt, chèo thuyền bằng chân... Chị Lê Vũ Hằng, du khách đến từ thành phố Hà Nội cảm nhận: “Đây là lần đầu tôi đến đây, một vùng đất rất thanh bình. Ở đây có cả người Kinh và rất nhiều người của các dân tộc khác nhau. Tôi cảm thấy rất ấn tượng với cảnh quan sông núi ở đây, nhất là với con sông Ba Chẽ. Qua các phương tiện thông tin đại chúng, tôi cũng được biết đến di tích Miếu Ông, Miếu Bà, hôm nay tôi đến đây vừa để tham quan, chiêm bái bà vừa để tìm hiểu.”

Những năm gần đây, Miếu Ông – Miếu Bà trở thành điểm thu hút khách du lịch. Du khách đến đây được du ngoạn bằng thuyền trên sông Ba Chẽ, xuôi theo dòng đến rừng ngập mặn Đồng Rui (huyện Tiên Yên) rộng hơn 3.000 ha. Đi tiếp vào rừng bằng thuyền khoảng 1 giờ đồng hồ sẽ bắt gặp mũi Lòng Vàng với bãi cát vàng rộng 22 ha. Ông Hà Ngọc Tùng, Trưởng phòng Văn hóa Thông tin huyện Ba Chẽ cho biết: Bình quân mỗi năm có khoảng gần 10.000 lượt khách đến chiêm bái khu di tích Miếu Ông-Miếu Bà và trải nghiệm cảnh đẹp dòng sông Ba Chẽ…“Với một di tích có lịch sử hơn 700 năm, di tích lịch sử Miếu Ông - Miếu Bà sẽ là một địa chỉ văn hóa tâm linh kết nối với hệ thống di tích đền, chùa và di tích lịch sử khác trong tỉnh Quảng Ninh; đồng thời kết nối với các di tích trong vùng như di tích Lò sứ cổ; di tích ngã ba sông Cổ Ngựa; làng văn hóa dân tộc Dao (xã Nam Sơn); Đình Làng Dạ (xã Thanh Lâm)…tạo nên một quần thể các di tích; hình thành các tuyến, điểm đáp ứng nhu cầu tham quan, trải nghiệm, nghiên cứu và học tập của du khách gần, xa.”

Cuối năm 2020, Miếu Ông – Miếu Bà thuộc xã Nam Sơn, huyện Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh được công nhận Di tích lịch sử cấp Quốc gia, đây là niềm tự hào lớn của của người dân nơi đây, cho thấy một vùng đất và con người đã ghi dấu ấn lịch sử từ hàng trăm năm trước. Miếu Ông – Miếu mang giá trị như một “cột mốc văn hóa” trường tồn, khẳng định chủ quyền lãnh thổ của Việt Nam nơi địa đầu đông bắc Tổ quốc. Đây không chỉ là một điểm đến phục vụ nhu cầu tín ngưỡng của người dân, du khách thập phương mà con là nơi gợi nhớ, giáo dục những thế hệ mai sau gìn giữ, phát huy đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc bao đời nay./.

 

 

 

 

Hệ PA XUL P'RÁ ACOON CÓH VOV4 ZR'LỤ MIỀN TRUNG
Đông bhrợ bhiệc đhị: 40 Pasteur, thành phố Đà Nẵng
Giám đốc: Phạm Tấn Tư
Phó Giám đốc: Lê Hải Sơn