Chr’val Thượng Lộ, chr’hoong Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế vêy tước 95% đhanuôr nắc ma nuyh Cơ Tu. Nâu đoo nắc cung muy coh pazêng vel đong tợơp lơi j’niêng tắc t’rị. Đhị Gươl âng vel Dỗi, chr’val Thượng Lộ vêy pazêng a cọ, ta ghê t’rị chọ coh t’nool m’pâng đong. Nâu đoo nắc muy c’leh pa căh đoọng ha j’niêng ơy vêy tợơ đanh âng j’niêng ma nuyh Cơ Tu.

       T’cooh Vương Văn Cừa ruih, bhiệc tắc t’rị buôn ta bhrợ bơr t’ngay muy ra dưm. T’rị ơy ta chọ coh tơơm x’nur t’ngay lalăm đoọng tước t’ngay t’tun nắc tặc. Lalăm tặc t’rị, đhanuôr chơih pay t’rị đoo p’nong c’rơ liêm, pa họom liêm sạch lâng đoọng cha k’bhộ lâng đơơng chọ coh t’nool x’nur. Xang đếêc, đhanuôr bhuôih xay lâng a bhô dang t’đang apêê chô t’lịing lêy.

       Coh bêl bhuôih nắc dzợ  vêy bhuôih a’ọc, a tưch; đhanuôr bhui har tân tung da dặ, n’đhưưng n’toong tước ha dưm, apêê t’cooh nắc tớt nơơi t’rị toong ha dưm cơnh nắc muy j’niêng đơơng t’rị chô lâng a bhô dang.

       Bêl a tưch t’căr nắc bêl bhiệc nơơi t’rị cung xang lâng ra văng tặc t’rị. Đhanuôr bhui har gr’hô gr’hăm tân tung da dặ đhiêr x’nur. Bêl bhiệc tặc t’rị tợơp bhrợ nắc muy ta cooh bhươl vêy chr’năp dal bhlầng pay coih tặc t’rị.

       Bêl t’dzọot a ham tr’nợơp hooi, ma nuyh t’cooh vel nắc ca độ pay lâng đớc bhuôih bhô dang đh’rưah lâng apêê bha nuôih ơy ra văng tợơ lalăm đếêc, ca cọoh a bhô dang zước đoọng đhanuôr vel  bhươl ma mông c’rơ, bhrợ cha choom.

        T’cooh Vương Văn Cừa xay moon, bhiệc  bhan tặc t’rị tabhrợ bơr t’ngay, bil c’rơ g’lếêh, zên bạc. Bấc pr’loọng đong k’đhap đha rựt nắc vặ zên đoọng câl t’rị, xang bhiệc bhan nắc ting đha rựt lâh mơ. Lâh mơ, j’niêng nâu cung căh dzợ liêm choom cơnh pr’ặt tr’mông lang nâu kêi tu đhr’năng tặc t’rị lêy căh dzợ choom, tu cơnh đếêc nắc t’pâh đhanuôr oó dzợ tặc t’rị.

         T’cooh bhươl Hồ A Ray, vel A Xăng, chr’val Thượng Long, chr’hoong Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế đoọng năl: bhiệc bhan tặc t’rị nắc đoo j’niêng ty đanh lâng nắc chr’năp văn hoá âng đhanuôr Cơ Tu. Tu cơnh đếêc, t’pâh đhanuôr lơi j’niêng nâu nắc k’đhap pa bhlầng. Ha dợ lâng ray ting moọt bhrợ c’rơ nhâm âng apêê cấp chính quyền, pa bhlầng nắc k’bhuh apêê t’cooh bhươl, trưởng cr’noon, ma nuyh vêy chr’năp dal nắc poong pa tệêt đoọng âng đơơng, xay moon đhanuôr năl bhiệc tặc t’rị đhị bhiệc bhan nắc bh’rợ căh ta nih liêm, lêy lơi ặ.

       T’rị nắc bh’năn pa tệêt lâng bhrợ têng ha rêê đhuôch; bêl ca ay jeh nắc vêy apêê bác sĩ zư pa dưah, bhuôih caih nắc căh choom dưah ha dợ bil cr’van cr’bhộ nắc bấc. Đhanuôr năl lâng r’dợ lơi j’niêng nâu đoọng liêm choom lâng pr’ặt tr’mông t’mêê, pr’ặt tr’mông văn hoá t’mêê.

       A moó A lăng Thị Bé, vel Dỗi, chr’val Thượng Lộ, chr’hoong Nam Đông đoọng năl: Bhiệc r’dợ lơi bhiệc tặc t’rị coh đhanuôr Cơ Tu doó bhrợ t’mốp chr’năp văn hoá Cơ Tu. Xăl đếêc, apêê bhiệc bhan a zi cung bhrợ têng, cung tân tung da dặ. Bêl Tết Nguyên đán, a zi bhrợ pazêng tiết mục văn nghệ lâng chroi k’rong pazi a’ọc, cút a tưch đoọng hơnh deh c’moo t’mêê.

       Chr’hoong da ding ca coong Nam Đông vêy k’nặ 40 vel bhươl âng 6 chr’val, lâng mơ 70% dhanuôr acoon coh Cơ Tu. Xọoc đâu, bhiệc tặc t’rị coh apêê bhiẹc bhan c’moo t’mêê bhiệc hơnh deh c’moo t’mêê lâng xay xơ doó dzợ ta bhrợ đhị apêê vel đong. M’jưah lâng đếêc, bhuôih ping đhị vel đong,đhanuôr cung căh dzợ bhrợ têng tặc t’rị cơnh t’ngay lalăm nắc pa zi t’rị đoọng bhuôih ha dang vêy zên. T’cooh Lê Thanh Hồ, PCT UBND chr’hoong Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế đoọng năl, bhiệc đhanuôr tự nguyện lơi bhiệc bhan tặc t’rị, rau ơy  vaih tơợ lang a hay âng đhanuôr Cơ Tu nắc đoo bh’rợ k’đhap bhlầng. Ha dợ lâng c’rơ pa zay âng chính quyền vel đong lâng rau mr’cơnh loom âng đhanuôr. XoỌc đâu, bhiệc tặc t’rị doọ dzợ dưr vaih đhị apêê bhiệc bhan ga mắc âng đhanuôr Cơ Tu.

       Đọong bhiệc tặc t’rị oó dzợ dưr vaih, chính quyền vel đong nắc k’rong cớ ting moọt bhrợ âng ma nuyh bh’cộ cấp uỷ, chính quyền, t’cooh bhươl, trưởng cr’noon lâng apêê vêy chr’năp dal coh đhanuôr nắc xay moon, pa châng, ba by tợơ apêê vel đong ơy choom bhrợ têng đoọng moon pa căh ha pêê vel đong lơơng ting xr’mil bhrợ têng./.

 

Đồng bào Cơ Tu bỏ tục đâm trâu trong ngày Tết Nguyên đán

Theo phong tục từ ngàn xưa, mỗi dịp Tết Nguyên đán, đồng bào Cơ Tu ở huyện Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế lại tổ chức lễ hội đâm trâu để mừng năm mới, cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Lễ hội đâm trâu được tổ chức 2 ngày 1 đêm. Trâu được dẫn về từ chiều hôm trước và lễ đâm trâu chính sẽ diễn ra vào trưa hôm sau. Những năm gần đây, đồng bào nơi đây đang dần xóa bỏ phong tục này vì không còn phù hợp. 

Xã Thượng Lộ, huyện Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế có đến 95% dân số là người Cơ Tu. Đây cũng là một trong những địa phương tiên phong xóa bỏ phong tục đâm trâu. Tại nhà Gươl truyền thống thôn Dỗi, xã Thượng Lộ có những chiếc đầu trâu được treo trên cột chính giữa nhà. Đây là minh chứng cho một phong tục có truyền thống lâu đời của người Cơ Tu.

Già làng Vương Văn Cừa kể, lễ hội đâm trâu thường được tổ chức hai ngày một đêm. Trâu được dẫn về từ chiều hôm trước và lễ đâm trâu chính sẽ diễn ra vào trưa hôm sau. Trước lễ, người dân chọn một con trâu thật khỏe, tắm rửa sạch sẽ và cho ăn uống no, rồi đem buộc bằng dây mây vào một cột nêu - được trang trí bằng các hoa văn, hoa rừng đẹp. Sau đó, dân làng tổ chức cúng tế lên Giàng báo với thần linh và mời các ngài về chứng giám cuộc đâm trâu ngày mai.

Trong lễ cúng có lợn, gà để dâng lên thần linh; dân làng ăn uống, nhảy múa, nổi cồng chiêng suốt đêm, còn các già làng khóc tế trâu cả đêm như là một lễ tiễn trâu về với Giàng.

Khi gà rừng cất tiếng gáy cũng chính là lễ khóc trâu dừng lại và tất cả mọi người chuẩn bị cuộc đâm trâu. Dân làng reo hò, nhảy múa trong tiếng cồng chiêng rộn rã vây quanh con trâu - vật tế trời. Khi lễ chính thức bắt đầu, một vị già làng có uy tín dùng cây giáo nhọn đâm trâu.

Khi những giọt máu đầu tiên của con trâu chảy ra, vị già làng sẽ hứng lấy và dâng cúng Giàng cùng những vật phẩm đã chuẩn bị sẵn trước đó để khấn cầu hay tạ ơn thần linh đã che chở cho dân làng.

Già làng Vương Văn Cừa chia sẻ, lễ hội đâm trâu diễn ra hai ngày, rất mất công và tốn kém tiền bạc. Nhiều gia đình nghèo khó, phải vay mượn tiền để mua trâu, sau lễ lại càng nghèo hơn. Hơn nữa, tục lệ này cũng không còn phù hợp với cuộc sống hiện đại bởi cảnh tượng đâm trâu không đẹp mắt, không nhân văn, nên chúng tôi vận động bà con không tổ chức đâm trâu nữa.

Già làng Hồ A Ray, thôn A Xăng, xã Thượng Long, huyện Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế cho biết: Lễ hội đâm trâu là phong tục truyền thống lâu đời và nét văn hóa của đồng bào Cơ Tu. Vì vậy, vận động đồng bào xóa bỏ phong tục này là một việc rất khó. Song, với sự vào cuộc của các cấp chính quyền, đặc biệt, các già làng, trưởng bản người có uy tín là cầu nối để truyền tải, thuyết phục người dân thấy được việc đâm giết trâu tại lễ hội là hành động thiếu nhân văn, cần được xóa bỏ.

Con trâu là vật nuôi gần gũi để phục vụ sản xuất nông nghiệp; khi đau ốm đã có các bác sỹ chữa bệnh, cúng bái không thể lành bệnh mà chỉ tốn tiền của. Người dân nhận thức được và dần bỏ phong tục này để phù hợp với nếp sống mới, đời sống văn hóa mới.

Chị A Lăng Thị Bé, thôn Dỗi, xã Thượng Lộ, huyện Nam Đông cho biết: "Việc xóa bỏ dần tập tục đâm trâu trong các cộng đồng, bản làng người Cơ Tu không làm ảnh hưởng đến nét đẹp văn hóa của người Cơ Tu. Thay vào đó, trong các hoạt động lễ hội bà con đồng bào chúng tôi vẫn sinh hoạt, ca hát với các làn điệu dân gian cùng điệu múa tung tung, da dá của đồng bào. Dịp Tết Nguyên đán, chúng tôi tổ chức những tiết mục văn nghệ 'cây nhà lá vườn' và góp nhau làm heo, gà để ăn mừng Năm mới."

Huyện miền núi Nam Đông có gần 40 bản, làng của 6 xã, với khoảng 70% dân cư là đồng bào dân tộc người Cơ Tu. Hiện nay, việc đâm trâu trong các lễ hội dịp Năm mới, lễ mừng lúa mới và cưới hỏi không còn xảy ra ở các bản làng. Bên cạnh đó, trong lễ cúng nhà mồ một số gia đình, bản làng, đồng bào cũng không tổ chức đâm trâu như ngày trước mà chỉ làm thịt trâu để cúng khi có điều kiện. Ông Lê Thanh Hồ, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân huyện Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế cho biết, việc người dân tự nguyện xóa bỏ dần lễ hội đâm trâu, vốn đã tồn tại lâu đời trong cộng đồng người Cơ Tu là vấn đề rất khó khăn. Nhưng với sự quyết liệt của chính quyền địa phương và sự đồng thuận của người dân, hiện nay, việc đâm trâu không còn xảy ra trong các lễ hội lớn của người Cơ Tu.

Để việc đâm trâu không tái diễn, chính quyền địa phương tiếp tục huy động sự vào cuộc của người đúng đầu cấp ủy, chính quyền, già làng trưởng bàn và người có uy tín đẩy mạnh công tác tuyên truyền, lấy địa phương làm được để nêu gương cho các địa phương khác./.

(Tường Vi -TTXVN/Vietnam+)

Ảnh: laodong.vn

 

 

         

Hệ PA XUL P'RÁ ACOON CÓH VOV4 ZR'LỤ MIỀN TRUNG
Đông bhrợ bhiệc đhị: 40 Pasteur, thành phố Đà Nẵng
Giám đốc: Phạm Tấn Tư
Phó Giám đốc: Lê Hải Sơn