T’ngay 5 Tết Tân Sửu, acoon toọm đac coh vel Pút, chr’val Ga ry, chr’hoong Tây Giang dưr vaih liêm r’rộ r’răm tu bâc ngai chơơc tươc cha ơh. Muy tour lươt cha ơh t’mêê bơơn đha nuôr vel đong bhrợ têng coh t’ngay tơơp c’moo t’mêê, bh’nhăn bhrợ ha plêêng ha pruôt bh’nhăn pr’hay pr’hươn.

K’noọ 5 c’moo chô đong k’dic coh Ga Ry, a moó Nguyễn Thị Lược, vel đong coh chr’hoong Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, nâu đoo năc g’luh tr’nơơp a moó ting dzung ma nưih đong tươc toọm đac đoọng hoọm buôch, bhui har coh apêê t’ngay tết. La lay lâng vel đong âng a moó Lược, râu mr’hal tết coh chr’val c’noong k’tiêc vêy cơnh liêm pr’hay lâh tu apêê chr’ơh ty đanh, đơơng âng ghit c’leh văn hóa ty đanh âng dha nuôr Cơ Tu. Pa bhlâng năc, năc tour dã ngoại bơơn bhrợ têng ting bh’rợ “ n’hâu vêy râu đêêc đươi”, bhrợ t’vaih râu mr’hal ha pruôt t’mêê ha dha nuôr vel đong. A moó Lược moon, “ Apêê t’ngay Tết, plêêng k’tiêc coh c’noong k’tiêc z’zăng p’răng puih, tu cơnh đêêc xăl ooy muy ăt coh đong, đha nuôr ma  bhrợ t’vaih bh’rợ bhui har ha pruôt. Coh đâu, n’jưah vêy choom hoọm buôch, n’jưah choom bơơn a xiu, uh bhrợ pr’dzăm ting cơnh bh’rợ Cơ Tu.

Căh muy đha nuôr coh chr’val c’noong k’tiêc Ga Ry, t’ngay tết Pơloong Plênh, đha đhâm Cơ Tu coh vel Pơrning, chr’val Lăng, chr’hoong Tây Giang công dzợ looih lươt ooy crâng. A noo bhrợ têng bh’rợ xa nay “ lươt cha ơh ha pruôt coh da ding” bhrợ têng apêê g’luh đâc da ding, moọng lêy crâng ca coong hân noo ha pruôt. Pơloong Plênh moon, nâu đoo công năc bêl đoọng a noo dhd’rưah lâng c’bhuh pr’zơc rach chô lâng lang p’niên k’tứi a hay lâng năc bh’rợ pr’ăt tr’mông cơnh a hay âng ma nưih Cơ Tu.

C’moo đâu, tu pr’luh cr’ay Covid-19 tu cơnh đêêc, bh’rợ xa nay âng Plênh căh vêy ma nưih k’tiêc k’ruung n’lơơng, công cơnh muy bơr pr’zơc ch’ngai coh Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh. N’đhơ cơnh đêêc, Pơloong Plênh moon a noo âi bhrợ “t’bil râu na nooh” lâng bh’rợ la lay âng đay, đh’rưah lâng k’điêl ca coon ting pâh tour lươt cha ơh liêm pr’hay n’nâu. Pơloong Plênh moon “ T’ngay Tết, rach chô lâng da ding ca coong, chô, bơơn hr’luc a đay lâng n’loong n’cuông, plêêng k’tiêc, xơợng loom luônh hân hil tân taach”.

Hr’luc ting xa nul chiing cha gâr ca dzriing, c’mâr Ca Do coh vel 1 chr’val Phước Gia, chr’hoong Hiệp Đức x’xâp đân đooh bhưng ang xa nâp acoon coh đây n’jưah t’nơt muy đhiêr dhị x’nur. A noo Hồ Văn châu, muy cha năc ma nưih vel đong đoọng năl, năc đoo bhiêc bhan chăp hơnh dang ha roo bơơn đha nuôr zư đơc tơợ lang a hay. C’moo đâu, bhiêc bhan âng pr’loọng đong Hồ Văn Bôi k’đhơợng bhrợ, k’rong ăt bâc đha nuôr ting pâh. A noo Châu đoọng năl, lâh cr’noọ bhuôih chăp hơnh crâng, dang ha roo prang muy c’moo ha nua âi zư lêy đha nuôr vel ca bhố ngăn, bhiêc bhan dzợ năc bêl đoọng t’mooi lâng dha nuôr đăn đêêc chơơc tươc zr’lụ bhui har ha pruôt lâng bơơn năl c’leh văn hóa liêm pr’hay âng đha nuôr vel đong.”

Coh Hiệp Đức, ma nưih Ca Dong, Mnông buôn k’đhơợng zư đơc bhiêc bhan đăh t’rí chăp hơnh dang ha roo. Bh’rợ n’nâu ta bhrợ moot bêl hân noo ha pruôt, cơnh xang Tết Nguyên đán lâng bơơn lêy cơnh năc bêl tết ty đanh âng đha nuôr vel đong. Tu cơnh đêêc, bhiêc bhan buôn bhrợ đanh 1-2 t’ngay, cơnh lâng râu ting pâh âng đha nuôr vel bhươl. Apêê đoo bhui har t’nơơt hat chiing cha gâr, cha chung đh’rưah lâng dhd’rưah cha đợ ch’na âng acoon coh đay. Bhiêc bhan công ta bhrợ lâng bâc đhr’niêng bh’rợ bhuôih dang ha roo, a bhuy crâng, rơơm kiêng muy c’moo t’mêê vel bhươl ca bhố ngăn.

Năc muy coh bâc pr’zơc tươc pâh bhiêc bhan mr’hal ha pruôt, zư đơc cr’chăl liêm pr’hay coh tơơp c’moo t’mêê, a moó Hồ Thị Bé, sinh viên Trường Đại học Quảng Nam xay moon pa bhlâng liêm pr’hay bêl lêy muy bhiêc bhan vel đơơng âng ghit bh’rợ dha nuôr da ding ca coong. Căh  muy ting pâh mua hat, a moó Bé lâng c’bhuh pr’zơc dzợ bơơn cha đợ ch’na yêm, dhd’rưah chơơc bơơn năl văn hóa âng đha nuôr Ca Dong coh t’ngay Tết. G’luh lươt cha ơh ha pruôt g’luh n’nâu đơc đoọng bâc râu liêm pr’hay, zooi apêê p’niên cơnh a moó Bé năl ghit lâh mơ ooy văn hóa da ding ca coong. A moó Hồ Thị Bé xay moon: kiêng bhlâng năc đợ pr’múa âng đha nuôr đhiêr x’nur lâng xa nul chiing cha gâr chr’va tân đoor cơnh t’đang a bhô dang, đha nuôr vel đh’rưah chô bhui har bhiêc bhan. T’ngay Tết, đợ g’luh lươt cha ơh ha pruôt cơnh đâu pa bhlâng bhui har./.”

 

Muôn nẻo du xuân

  Ngày tết, đồng bào vùng cao Quảng Nam có nhiều chương trình du xuân trải nghiệm đầy thú vị và độc đáo, cầu mong một năm mới bình yên, an lành.

Mùng Năm Tết Tân Sửu, con suối đầu nguồn ở thôn Pứt (xã Ga Ry, Tây Giang) trở nên nhộn nhịp bởi nhiều người tìm đến. Một tour trải nghiệm được chính đồng bào địa phương tổ chức trong ngày đầu năm mới, càng khiến không khí xuân thêm rộn ràng.

Gần 5 năm về nhà chồng ở Ga Ry, chị Nguyễn Thị Lược, quê ở huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam cho biết, đây là lần đầu tiên chị theo chân người thân đến bãi suối để tắm giặt, vui chơi trong những ngày tết. Khác với quê của chị Lược, không khí tết ở xã biên giới có phần thú vị và hấp dẫn hơn bởi các trò chơi dân gian, trải nghiệm mang đậm nét văn hóa truyền thống của đồng bào Cơ Tu. Đặc biệt, là tour dã ngoại được thực hiện theo phong cách “cây nhà, lá vườn”, tạo không gian vui xuân mới cho người dân địa phương. Chị Lược cho hay: “Những ngày tết, thời tiết ở biên giới khá nắng nóng, vì thế thay vì chỉ quanh quẩn trong nhà, bà con tự tạo không gian mới để vui xuân. Ở đây, vừa có thể dã ngoại tắm mát, vừa trải nghiệm bắt cá suối, chế biến thành các món đặc sản mang đậm truyền thống Cơ Tu” - chị Lược cho hay.

Không chỉ bà con ở xã biên giới Ga Ry, ngày tết, Pơloong Plênh - chàng trai Cơ Tu ở thôn Pơr’ning, xã Lăng, huyện Tây Giang vẫn giữ thói quen về với rừng. Anh tự tổ chức chương trình “du xuân trên ngàn”, thực hiện các chuyến ngược núi, thưởng ngoạn phong cảnh mùa xuân. Pơloong Plênh nói, đây cũng là dịp để anh cùng nhóm bạn “trở về” với miền ký ức tuổi thơ bằng chính đời sống dân dã, văn hóa đón tết cổ truyền của đồng bào Cơ Tu.

Năm nay, do dịch Covid-19 nên chương trình của Plênh vắng khách ngoại quốc, cũng như một số người bạn thân quen ở xa như Hà Nội và TP.Hồ Chí Minh. Dù vậy, Pơloong Plênh nói anh sáng kiến “lấp khoảng trống” bằng cách rất riêng của mình, cùng đưa vợ con tham gia tour du lịch trải nghiệm độc đáo này. Pơloong Plênh chia sẻ: “Ngày tết, trở về với núi, với rừng, được hòa mình vào thiên nhiên, cảm giác đầy hứng khởi và an yên”

Theo hội tạ ơn

Hòa theo nhịp trống chiêng rộn rã, những phụ nữ Ca Dong ở thôn 1 xã Phước Gia, Hiệp Đức xúng xính trong sắc phục truyền thống nhún nhảy một vòng tròn quanh trụ cây nêu. Anh Hồ Văn Châu, một người dân địa phương cho hay, đó là lễ hội tạ ơn thần lúa được đồng bào địa phương gìn giữ từ bao đời. Năm nay, lễ hội do hộ gia đình Hồ Văn Bôi đảm nhiệm, quy tụ rất đông bà con tham dự. Anh Châu cho biết: “Ngoài mục đích cúng tạ ơn thần rừng, thần lúa suốt một năm qua đã chở che dân làng no ấm, lễ hội còn là dịp để du khách và bà con lân cận tìm đến không gian vui xuân trải nghiệm và thưởng thức nét văn hóa độc đáo của đồng bào địa phương”

Ở Hiệp Đức, người Ca Dong, Mơ Nông thường duy trì lễ hội ăn trâu tạ ơn thần lúa. Lễ hội này diễn ra vào thời điểm mùa xuân, ngay sau Tết Nguyên đán và được xem như dịp tết truyền thống của đồng bào địa phương. Vì thế, lễ hội thường kéo dài 1 - 2 ngày, với sự tham gia của cả cộng đồng làng. Họ vui say múa hát trống chiêng, quây quần bên nhau và cùng thưởng thức các món ăn truyền thống. Lễ hội cũng diễn ra với hàng hoạt lễ nghi cúng thần lúa, thần rừng, cầu mong một năm mới dân làng được bình an, no ấm.

Là một trong số bạn trẻ tìm đến lễ hội du xuân, ghi lại khoảnh khắc đẹp trong đầu năm mới, Hồ Thị Bé, sinh viên Trường Đại học Quảng Nam bày tỏ ấn tượng khi chứng kiến một hội làng mang đậm sắc màu truyền thống của đồng bào vùng cao. Không chỉ hòa vào những vũ điệu truyền thống, chị Bé và nhóm bạn còn được thưởng thức nhiều món ăn ngon lạ, cùng trải nghiệm không gian văn hóa của đồng bào Ca Dong trong ngày tết. Chuyến du xuân lần này để lại rất nhiều kỷ niệm đẹp, giúp những người trẻ như chị hiểu nhiều hơn về văn hóa cộng đồng vùng cao. Hồ Thị Bé chia sẻ : “Thích nhất là những điệu múa dân vũ của đồng bào quanh trụ cây nêu và nhịp cồng chiêng ngân vang trầm hùng như mời gọi thần linh, dân làng cùng về chung vui lễ hội. Ngày tết, những cuộc du xuân như thế này thật ý nghĩa”./.

Bài và ảnh: Báo Quảng Nam

 

 

 

 

Hệ PA XUL P'RÁ ACOON CÓH VOV4 ZR'LỤ MIỀN TRUNG
Đông bhrợ bhiệc đhị: 40 Pasteur, thành phố Đà Nẵng
Giám đốc: Phạm Tấn Tư
Phó Giám đốc: Lê Hải Sơn