Ch’ngai tợơ thành phố Lạng Sơn lâh 30km đăh đông, c’lâng đhr’đấc vung văng đh’lúc plum g’lọp nắc đơơng t’mooi tước Mẫu Sơn, zr’lụ k’tiếc tr’haanh vêy chè sơn tuyết, đào tiên, a đuh đha hum, a lắc piêng hi la… lâng chr’năp bhlầng nắc a tưch 6 k’cếêh - a tưch vêy mị đăh dzung zêng vêy 6 k’cếêh rớơc liêm, dal lâng tooch.

Căh năl m’ma a tưch nâu vêy tợơ ha bêl. A tưch 6 k’cếêh pậ clợơng tợơ 2-2,5kg, xoóc rớơc bhrôông mr’cơnh lâng a tưch hêê, chéh tợơ 10-15 cr’liêng xang nắc k’op vaih ca coon cơnh đếêc. A moó Hoàng Thị Chín, muy cha nắc ma nuyh Dao ặt đhị Mẫu Sơn đoọng năl: Rau zăng chr’năp nắc đhơ zập a tưch gông lâng a tưch căn zêng vêy 6 k’cếêh ha dợ vêy đợ mơ muy pâng a tưch vêy zập 6 k’cếêh, mơ dzợ  nắc cơnh a tưch hêê c’xu: “A tưch băn p’loh lơi cơnh đếêc, đoọng choọh a bhoo lâng zập rau bhơi r’veh. Ra diu a tưch choọh a bhoo coh họong đong xang nắc moọt ooy crâng bơơn choọh. Đhanuôr băn p’loh cơnh đếêc coh bhươn đong.”

A tưch 6 k’cếêh căh vêy pa trơơi lâng a tưch lơơng ha dợ căh vêy bấc. A noo Quách Cao Thành, t’mooi blo tợơ tỉnh Bắc Ninh đoọng năl a noo nắc ơy bấc chu tước Mẫu Sơn lâng a tưch 6 k’cếêh nắc rau pr’dzăm yêm bhlầng âng t’mooi kiêng bêl tước đâu: “A tưch vêy lệê yêm, đha hum. Bêl booh lệê chệên tợơ c’loong tước n’căr, yêm bhlầng. A cu cung câl âng chô  ma nuyh coh pr’loọng đong zi ting pr’dzăm  lệê a yêm nâu.”

A moó Nguyễn Thị Thoa, c’la muy đong pa câl ch’na coh Mẫu Sơn cung đoọng năl: A tưch 6 k’cếêh choom zệê bhrợ bấc cơnh, yêm bhlầng nắc booh lâng đác g’dớ crâng. Bấc t’mooi bêl moọt ooy đâu cha cha nắc k’dua booh, căh zập lâng căh loon bhrợ: “Tu a tưch băn k’đhap, tợơ 8 c’xêê tước 1 c’moo nắc vêy yêm đăh. Đhanuôr băn a tưch lâng a bhoo, ha roo lâng băn p’loh, căh vêy n’cam pa clợơng tu cơnh đếêc t’mooi tệêm loom âm cha. T’mooi bêl cha xang cung ta luôn đơơng chô bhrợ pr’hêl cher đoọng k’bhuh xoọng.”

Coh vel chr’val Mẫu Sơn, đhơ băn căh lâh u bấc nắc pazêng apêê pr’loọng đong zêng vêy băn a tưch 6 k’cếêh. C’moo 2020, vel đong ơy pa zưm lâng Hội Liên hiệp pân đil tỉnh Lạng Sơn lâng bấc đơn vị cher đoọng ha pêê pr’loọng đong nắc pân đil bhrợ c’la đong 50 p’nong a tưch m’ma lâng xoọc tợơp vêy đơơng chô bh’nơơn z’zăng. T’cooh Dương Chồng Mình, Chủ tịch UBND chr’val Mẫu Sơn đoọng năl coh cr’chăl ha y, chính quyền chr’val nắc pa đớp đoọng HTX bhrợ têng t’ruung, zup zooi zên bạc đoọng ha đhauôr ting c’lâng đoọng a tưch 6 k’cếêh nắc pr’đươi OCOP âng Mẫu Sơn: “A zi cung lướt cha mệêt lêy lâng pa choom ta mooh tợơ bơr pêê tỉnh đăh cr’noọ bh’rợ băn a tưch, a zi nắc t’pâh apêê chuyên gia, c’la t’ruung chô tr’pác kinh nghiệm pa op a tưch lâng băn a tưch đoọng ha pêê xã viên. Tợơ đếêc ta bhưah cr’noọ bh’rợ băn ătch đanh mâng, đơơng chô bh’nơơn dal bhlầng đoọng ha đhanuôr.”

Tước Lạng Sơn, rau k’đhợơng dzung t’mooi căh muy rau liêm pr’hay âng crâng ca coong nắc dzợ pazêng chr’năp liêm cơnh khâu nhục, đào Mẫu Sơn, píh Bắc Sơn, na Chi Lăng… lâng a tưch 6 k’cếêh nắc đh’năh bơơn apêê chếêc bơơn bấc bhlầng. Xoọc đâu, đhanuôr Dao ặt ma mông đhị Mẫu Sơn xoọc pa zay băn a tưch 6 k’proo đoọng zập a tưch pa câl đoọng ha t’mooi lâng tệêm ngăn cơnh đha hum yêm  âng a tưch cơnh ty đanh a hay./.

LÊN MẪU SƠN THƯỞNG THỨC GÀ SÁU CỰA

                         PV Nguyên Dương

Mẫu Sơn, đỉnh núi cao hơn 1500m so với mực nước biển ở xứ Lạng là xứ sở của mây, gió và sương mù quanh năm. Nơi đây không chỉ khí hậu trong lành, mát mẻ mà còn có Gà sáu cựa, sản vật độc đáo  tưởng như chỉ có trong truyền thuyết Sơn Tinh- Thủy Tinh... Bài viết của Nguyên Dương, PV Đài TNVN giới thiệu đến các bạn sản vật độc đáo này của xứ Lạng. Mời bà con và các bạn cùng nghe:

Cách thành phố Lạng Sơn hơn 30 km về phía đông, con đường đèo uốn lượn trong sương sẽ đưa du khách đến Mẫu Sơn, vùng đất nhiều sản vật nổi tiếng như: chè sơn tuyết, đào tiên, ếch hương, rượu men lá... và đặc biệt là gà sáu cựa - loại gà có cặp chân khá đặc biệt với 6 ngón móng vàng óng, dài và có vuốt nhọn.

  Không biết giống gà này có từ bao giờ. Gà sáu cựa trưởng thành nặng từ 2-2,5 kg, thường có lông màu vàng nâu lốm đốm tương tự như giống gà ri, đẻ từ 10-15 trứng rồi ấp nở tự nhiên. Chị Hoàng Thị Chín, một người Dao ở Mẫu Sơn cho biết: Điều khá đặc biệt là dù cả gà bố và gà mẹ đều sáu cựa nhưng trung bình chỉ một nửa số gà có sáu cựa, còn lại hoàn toàn là giống gà thường: “Gà được chăn thả tự nhiên, cho ăn chủ yếu là ngô và các loại cây cỏ. Buổi sáng gà chỉ ăn ngô ở nhà sau đó tự lên rừng kiếm ăn. Người dân không nuôi nhốt trong chuồng mà thả nuôi trên đồi gần nhà”

Gà sáu cựa không bị lai tạp với những giống gà khác nhưng số lượng không lớn. Anh Quách Cao Thành, du khách đến từ tỉnh Bắc Ninh cho biết, anh đã nhiều lần đến Mẫu Sơn và gà sáu cựa vẫn là món đặc sản mà du khách ấn tượng nhất: “Gà chắc thịt, rất thơm và giòn, ăn cảm thấy ngọt đậm. Khi nướng thịt gà chín từ ngoài vào trong ăn rất ngon, rất tuyệt vời. Tôi cũng sẽ mua về cho người nhà cùng thưởng thức món đặc sản này”.

Chị Nguyễn Thị Thoa, chủ một Nhà hàng trên Mẫu Sơn cũng cho biết: Gà sáu cựa có thể chế biến thành nhiều món ăn ngon, ấn tượng nhất là nướng cùng mật ong rừng. Rất nhiều du khách khi vào nhà hàng yêu cầu đặc sản này nhưng thường cung không đủ cầu:“Do gà nuôi rất khó, thường từ 8 tháng đến 1 năm mới đạt tiêu chuẩn.  Người dân nuôi gà bằng ngô, thóc và thả đồi, không có cám tăng trọng nên du khách rất yên tâm về chất lượng. Du khách khi thưởng thức xong cũng thường mua về làm quà biếu cho gia đình và họ hàng”.

Trên địa bàn xã Mẫu Sơn, hầu hết các hộ gia đình đều nuôi gà sáu cựa theo quy mô nhỏ. Năm 2020, địa phương đã phối hợp với Hội liên hiệp Phụ nữ tỉnh Lạng Sơn và một số đơn vị cung cấp cho các hộ gia đình có phụ nữ làm chủ hộ 50 con gà giống và bước đầu thu được hiệu quả tốt. Ông Dương Chồng Mình, Chủ tịch UBND xã Mẫu Sơn cho biết thời gian tới, chính quyền xã sẽ giao cho HTX xây dựng chuồng trại, hỗ trợ nguồn kinh phí cho người dân theo hướng đưa gà sáu cựa là sản phẩm OCOP của Mẫu Sơn:“Chúng tôi cũng đi khảo sát và học hỏi tại một số tỉnh thành về mô hình trang trại nuôi gà, chúng tôi cũng sẽ mời các chuyên gia, chủ trang trại gà về chia sẻ kinh nghiệm ấp gà và nuôi gà cho các xã viên. Qua đó nhân rộng mô hình nuôi gà bền vững, đem lại hiệu quả kinh tế cao cho bà con”.

Đến Lạng Sơn, điều níu chân du khách không chỉ là hình ảnh núi non hùng vĩ, cảnh đẹp nên thơ mà còn là những đặc sản như khâu nhục, đào Mẫu Sơn, quýt vàng Bắc Sơn, na Chi Lăng… và gà sáu cựa có lẽ cũng là món ăn được tìm đến nhiều nhất. Hiện nay, đồng bào Dao sống tại xã Mẫu Sơn đang tích cực tìm hướng nuôi gà sáu quy mô trang trại để đảm bảo đáp ứng nhu cầu của du khách nhưng vẫn đảm bảo hương vị thơm ngon vốn có của giống gà này./.

 

 

Hệ PA XUL P'RÁ ACOON CÓH VOV4 ZR'LỤ MIỀN TRUNG
Đông bhrợ bhiệc đhị: 40 Pasteur, thành phố Đà Nẵng
Giám đốc: Phạm Tấn Tư
Phó Giám đốc: Lê Hải Sơn